Protein tüketiminde yalnızca alınan miktar değil, bu proteinin sağlığa, çevreye ve bütçeye olan etkisi de önem kazanıyor. Cambridge Üniversitesi'nden davranış bilimci Dr. Chris MacDonald tarafından hazırlanan değerlendirmede, 20 farklı yüksek proteinli gıda bu üç kriter üzerinden sıralandı. Listenin zirvesinde tofu yer alırken, son sıraya cheddar tipi peynir yerleşti.
20 protein kaynağı üç kritere göre değerlendirildi
Cambridge Üniversitesi'nden Dr. Chris MacDonald, 20 farklı yüksek proteinli gıdayı insan sağlığı, çevresel sürdürülebilirlik ve fiyat erişilebilirliği olmak üzere üç başlık altında değerlendirdi. Hesaplamalar porsiyon üzerinden değil, 100 gram protein miktarı baz alınarak yapıldı.
Sağlık değerlendirmesinde sodyum, doymuş yağ ve kolesterol miktarının yanı sıra besinin tam protein kaynağı olup olmadığı dikkate alındı. Çevresel etkide ise sera gazı emisyonları, arazi kullanımı, su tüketimi ve su kirliliği gibi kriterler hesaba katıldı. Bu değerlendirme sonucunda tofu 36 puanla listenin ilk sırasında yer alırken, cheddar 13 puanla son sırada kaldı.
Türk mutfağının vazgeçilmezleri ilk 10'da
Listenin dikkat çeken noktalarından biri ise Türk mutfağında sıkça tüketilen baklagillerin üst sıralarda yer alması oldu. Fasulye üçüncü, mercimek altıncı, nohut ise 10'uncu sıraya yerleşti.
20 protein kaynağının tamamındaki sıralama ise şöyle oldu: Tofu, chia tohumu, fasulye, kinoa, ayçiçeği çekirdeği, mercimek, tavuk göğsü, ton balığı, yer fıstığı, nohut, ceviz, Brezilya fıstığı, somon, yumurta, domuz pirzola, morina balığı, dana biftek, kuzu pirzola, mozzarella ve cheddar.
Hayvansal protein kaynakları arasında tavuk göğsü ve ton balığı diğer seçeneklere göre daha üst sıralarda yer aldı. Kırmızı et ve peynir çeşitleri ise sıralamanın son bölümünde bulundu.
Tofu ve dana eti arasında çevresel fark dikkat çekti
Araştırmadaki en çarpıcı farklılıklardan biri çevresel etkilerde ortaya çıktı. 100 gram protein elde etmek için tofu üretiminde 0,61 kilogram karbondioksit eşdeğeri emisyon oluşurken, aynı miktarda protein için dana etinde bu değer 64,19 kilogram olarak hesaplandı.
Arazi kullanımı açısından da iki gıda arasında büyük fark görüldü. Tofu için 100 gram protein başına 2,16 metrekarelik alan hesaplanırken, dana etinde bu miktar 211,38 metrekareye ulaştı.
Sağlık kriterlerinde de gıdalar arasında önemli farklılıklar belirlendi. 100 gram protein başına sodyum miktarı fasulyede 11 miligram olarak hesaplanırken mozzarellada 2 bin 549 miligrama çıktı. Doymuş yağ açısından ise morina balığında 0,47 gram olan değer cheddar peynirinde 84,74 grama kadar yükseldi.
Araştırmanın puanlama sistemi için önemli uyarı
Çalışmada dikkat edilmesi gereken önemli nokta, bunun doğrudan "en çok protein içeren gıdalar" sıralaması olmaması. Liste, protein kaynaklarını sağlık, çevre ve fiyat kriterlerinin bir arada değerlendirildiği bir puanlama sistemi üzerinden karşılaştırıyor.
Araştırmada kullanılan BPI Score, çalışmanın yazarı Dr. Chris MacDonald'ın kurduğu Better Protein Institute tarafından geliştirilen bir değerlendirme sistemi. Kurumun amacı sürdürülebilir protein kaynaklarına geçişi hızlandırmak olarak açıklanıyor. Araştırmacı da bu bağlantıyı çalışmada açıkça belirtiyor.
Bu nedenle ortaya çıkan sıralamanın, protein kaynaklarının değerlendirilmesinde henüz yerleşik ve genel kabul görmüş bir ölçüt olmadığına dikkat çekiliyor. Çalışma, Frontiers in Sustainable Food Systems dergisinde yayımlandı.
