Avrupa Birliği (AB) Komisyonu, Afganistan’daki Taliban yönetiminin temsilcilerini Afgan göçmenlerin geri gönderilmesine ilişkin teknik görüşmeler yapmak üzere Belçika’nın başkenti Brüksel’e davet etti. İsveç ile koordinasyon halinde yürütülen süreçte, AB göç yetkililerinin Taliban’a gönderdiği mektupta görüşme için tarih belirlenmesi talep edildi. Söz konusu davet Avrupa’da geniş yankı uyandırırken, karar özellikle insan hakları örgütleri ve bazı siyasi gruplar tarafından eleştirildi.
Göçmenlerin geri gönderilme süreci masada
Diplomatik kaynaklara göre Brüksel’de yapılması planlanan görüşmede en kritik başlık Afgan göçmenlerin iade süreci olacak. Özellikle sabıka kaydı bulunan kişilerin Afganistan’a nasıl geri gönderileceği konusu AB üyesi ülkeler arasında uzun süredir tartışma yaratıyor. Afganistan’daki diplomatik temsilciliklerin Taliban yönetimi tarafından tanınmaması nedeniyle pasaport ve kimlik işlemlerinin nasıl yürütüleceği de masadaki teknik sorunlar arasında yer alıyor. Avrupalı yetkililerin daha önce Afganistan’da yaptıkları temaslarda Kabil Havalimanı’nın kapasitesi ve geri gönderme lojistiğine ilişkin incelemeler yaptığı da belirtiliyor.
Taliban’a vize süreci tartışılıyor
Taliban heyetinin Brüksel’e katılabilmesi için özel vize muafiyeti verilmesi gerekiyor. Belçika Dışişleri Bakanlığı, AB kurumlarına ev sahipliği yapan ülke olarak bu vizelerin verilmesine prensipte hazır olduklarını açıklasa da heyette kimlerin yer alacağı, ziyaretin masraflarının kim tarafından karşılanacağı ve görüşmenin diplomatik statüsünün nasıl tanımlanacağı gibi sorular henüz netlik kazanmadı. Sürecin hem teknik hem de siyasi açıdan hassas olduğu ifade ediliyor.
AB: Tanıma anlamına gelmiyor
Avrupa Birliği yetkilileri, Taliban ile yapılacak görüşmenin siyasi bir tanıma anlamına gelmediğini vurguladı. AB Komisyonu Sözcüsü Markus Lammert, planlanan temasın daha önce Afganistan’da gerçekleştirilen teknik görüşmelerin devamı niteliğinde olduğunu belirterek bunun yalnızca pratik sorunlara çözüm arayışı olduğunu ifade etti. AB, Taliban yönetimini 2021 yılında Afganistan’da yeniden iktidarı ele geçirmesinden bu yana resmen tanımıyor ancak göç ve güvenlik başlıklarında dolaylı temaslar sürüyor.
Avrupa’da “kırmızı çizgi” tartışması
Karar Avrupa’da siyasi tartışmalara yol açtı. Özellikle Yeşiller ve bazı sol kanat milletvekilleri Taliban temsilcilerinin Brüksel’e davet edilmesini sert şekilde eleştirdi. Yeşiller Grubu Milletvekili Melissa Camara, bu adımın Avrupa Birliği’nin temel değerleriyle çeliştiğini savunarak Komisyon’u “kırmızı çizgiyi aşmaması” konusunda uyardı. Tartışmalar, AB’nin göç politikaları ile insan hakları ilkeleri arasındaki dengeyi yeniden gündeme taşıdı.
Üye ülkelerde geri gönderme planları
AB içinde göç politikalarının sertleştiği bir dönemde, 27 üye ülkeden yaklaşık 20’sinin özellikle sabıka kaydı bulunan Afgan göçmenlerin geri gönderilmesine yönelik mekanizmalar üzerinde çalıştığı bildirildi. Bu kapsamda güvenlik riski oluşturduğu değerlendirilen kişilerin iadesi için diplomatik ve teknik yolların geliştirilmesi hedefleniyor. Bazı ülkeler, bu süreçte Taliban yönetimiyle doğrudan temas kurulmasının kaçınılmaz olduğunu savunuyor.
İnsan hakları örgütlerinden tepki
İnsan hakları kuruluşları ise geri gönderme planlarına sert tepki gösteriyor. Uluslararası Kurtarma Komitesi (IRC) Afganistan Direktörü Lisa Owen, Afganistan’daki insani duruma dikkat çekerek geri göndermelerin ciddi sonuçlar doğurabileceğini söyledi. Owen, “Nüfusun büyük bölümünün temel gıdaya erişemediği bir ülkeye insanları geri göndermek bir göç politikası değil, hayatlara mal olabilecek bir karardır” ifadelerini kullandı. Örgütler ayrıca ülkedeki ekonomik kriz, güvenlik sorunları ve insani şartların geri dönüşleri daha da riskli hale getirdiğini vurguluyor.
Afgan göçü Avrupa’da artıyor
AB verilerine göre 2013–2024 yılları arasında Afgan vatandaşları yaklaşık 1 milyon iltica başvurusunda bulundu ve bu başvuruların yaklaşık yarısı kabul edildi. 2025 yılı itibarıyla Afganistan, Avrupa Birliği’ne en fazla iltica başvurusu yapılan ülke konumuna yükseldi. Uzmanlara göre bu tablo, Afganistan’daki siyasi ve ekonomik istikrarsızlığın Avrupa göç politikaları üzerindeki baskısını artırıyor. Brüksel’de yapılması planlanan görüşme, AB’nin göç politikaları ile insan hakları ilkeleri arasında nasıl bir denge kuracağına ilişkin tartışmaları yeniden alevlendirdi. Görüşmenin tarihi ve katılımcı listesi henüz netleşmezken, Avrupa genelinde siyasi ve diplomatik tartışmaların devam etmesi bekleniyor.
