Karadeniz’de ticari gemileri hedef alan saldırıların artması, kıyıdaş ülkeleri deniz güvenliğini güçlendirmeye yönelik yeni adımları değerlendirmeye yöneltti. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Rusya ve Ukrayna’ya iletilen mutabakat taslağına yanıt beklendiğini açıklarken Bulgaristan da Türkiye ve Romanya ile acil istişare çağrısında bulundu. Bölgedeki gelişmeler, sivil deniz taşımacılığının savaşın etkilerinden korunmasına yönelik diplomatik girişimleri yeniden gündeme taşıdı.
Karadeniz’de ticari gemiler hedef alındı
Karadeniz’in batısında kısa süre içinde üç Türk sahipli ticari geminin saldırılardan etkilenmesi, deniz güvenliğine ilişkin kaygıları artırdı. Romanya’nın münhasır ekonomik bölgesinde 5 Ekim’de çıkan yangının ardından batan Royad Mammadov adlı gemide iki denizci hayatını kaybederken Bulgaristan açıklarında 6 Ekim’de batan Alfa Watan’ın 10 kişilik mürettebatına ilişkin arama çalışmaları sonuç vermedi. Saint Kitts ve Nevis bayraklı Royad Mammadov, Ukrayna’nın İzmail Limanı’ndan İtalya’nın Ravenna Limanı’na mısır taşıyordu. Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy, geminin iki Rus insansız hava aracı tarafından vurulduğunu öne sürerken Romanya makamları yangının nedenini resmen doğrulamadı. Bulgaristan’ın münhasır ekonomik bölgesinde ise Alfa Watan ile Palau bayraklı Able adlı iki ticari gemi deniz ve hava dronlarıyla gerçekleştirildiği belirtilen saldırılardan etkilendi. Alfa Watan batarken Able alev aldı; gemideki 18 mürettebatın tamamı kurtarıldı. Bulgaristan Başbakanı Rumen Radev saldırıyı uluslararası deniz hukukunun ihlali olarak nitelendirirken olayların sorumluluğuna ilişkin açıklamalar tarafların iddiaları çerçevesinde kaldı.
Türkiye’den Rusya ve Ukrayna’ya mutabakat taslağı
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, 8 Ekim’de Macaristan Dışişleri Bakanı Anita Orbán ile Ankara’da düzenlediği ortak basın toplantısında, Rusya ve Ukrayna’nın kış öncesinde askerî üstünlük sağlamak amacıyla saldırılarını yoğunlaştırdığını ve bunun Karadeniz’de seyrüsefer güvenliğini ciddi biçimde etkilediğini söyledi. Karadeniz’in savaşın yeni bir cephesine dönüşmesine izin verilmemesi gerektiğini vurgulayan Fidan, Türkiye’nin iki tarafa ilettiği öneriler için yanıt beklediklerini belirtti. Ankara’nın diplomatik girişimleri ağustos ayında hız kazanırken Türkiye, Karadeniz’deki saldırılara yönelik moratoryum çağrısını da gündeme getirdi. Eylül ortasında Rusya ve Ukrayna’ya iletilen mutabakat taslağının, Türkiye ve Birleşmiş Milletler’in 2022’de aracılık ettiği Karadeniz Tahıl Girişimi’nden ilham aldığı bildirildi. Taslakta, Karadeniz’in doğu ve güney kıyıları boyunca uzanan alternatif bir deniz güzergâhı da yer alıyor. Öneriye göre gemilerin Türkiye’nin, Gürcistan’ın kabul etmesi durumunda ise bu ülkenin karasularını kullanması öngörülüyor. Ankara’nın değerlendirmesine göre mevcut güzergâhta uluslararası sulardan geçilen bazı kesimler daha yüksek risk taşıyor.
Erdoğan’dan seyrüsefer güvenliği mesajı
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, eylül sonunda Ukrayna Cumhurbaşkanı Zelenskiy ile yaptığı görüşmede ticari gemilere yönelik saldırıların kabul edilemez olduğunu belirterek bunların durdurulması için adım atılması gerektiğini ifade etti. Erdoğan, 7 Ekim’de Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile gerçekleştirdiği telefon görüşmesinde de Karadeniz’de seyrüsefer emniyetine yönelik çabaların önemine dikkat çekti. Cumhurbaşkanlığı açıklamasına göre Erdoğan, Rusya ile Ukrayna arasında doğrudan temas kurulmasına katkı sunmaya hazır olduklarını yineledi. Ancak iki ülkenin deniz taşımacılığı ve karşılıklı saldırılar konusundaki tutumları arasındaki farklılıklar, Türkiye’nin girişimlerinin önündeki temel sorunlardan biri olmayı sürdürüyor.
Türkiye, Romanya ve Bulgaristan’ın mayın görev grubu faaliyette
Türkiye, Romanya ve Bulgaristan’ın oluşturduğu Karadeniz Mayın Karşı Tedbirleri Görev Grubu, ticari gemilere yönelik saldırıların yaşandığı günlerde 12’nci kez faaliyete geçti. Romanya Deniz Kuvvetleri’nin açıklamasına göre 6-20 Ekim tarihleri arasında görev yapacak grupta bir Rumen mayın avlama gemisi, iki Bulgar gemisi ve Türk Deniz Kuvvetleri’ne ait TCG Akçay bulunuyor. Bu dönemdeki faaliyetler Bulgaristan komutasında yürütülüyor. Görev grubunun sorumluluk alanı, temmuz ayında kritik sualtı altyapısının gözetimi ve korunmasını da kapsayacak şekilde genişletildi. Grup unsurları, Türkiye’nin ev sahipliğinde 6-16 Ekim tarihlerinde düzenlenen NUSRET-2026 Davet Tatbikatı’na da katılıyor. Milli Savunma Bakanlığı’nın açıklamasına göre tatbikatta NATO Daimi Mayın Karşı Tedbirleri Görev Grubu-2 ile birlikte 20 gemi, 5 hava aracı ve insansız sistemler görev alıyor. Milli Savunma Bakanlığı daha önce Karadeniz’de iki fırkateynin yanı sıra deniz ve hava unsurlarının da görev yaptığını bildirmişti. Bakanlık, savaşın başlangıcından bu yana bölgede 275 şüpheli cismin tespit edildiğini, bunlardan 29’unun etkisiz hâle getirildiğini açıklamıştı. Bununla birlikte mayın temizleme odaklı görev grubunun insansız hava ve deniz araçlarından kaynaklanan tehditlere karşı nasıl bir rol üstleneceği, bölgesel güvenlik tartışmalarında önemini koruyor.
Bulgaristan’dan Türkiye ve Romanya’ya acil istişare çağrısı
Bulgaristan Cumhurbaşkanı İliyana Yotova, 7 Ekim’de olağanüstü toplanan Ulusal Güvenlik Danışma Konseyi’nin ardından Türkiye ve Romanya ile acil istişareler başlatılacağını açıkladı. Yotova ayrıca Karadeniz’e kıyısı bulunan altı ülkeyi kapsayan ve çatışmalara moratoryum getirilmesini öngören diplomatik bir girişim önerdi. Sofya’nın gündeminde, NATO’nun Doğu Nöbetçisi faaliyetleri kapsamında müttefiklerin bölgeye katkısının artırılması da bulunuyor. Bulgaristan’ın 15-16 Ekim’de yapılması beklenen Avrupa Birliği zirvesine taşıması öngörülen öneriler arasında uydu izleme kapasitesinin kullanılması, saldırılardan kaynaklanan kayıplar için tazminat mekanizması oluşturulması ve AB öncülüğünde bir deniz misyonu kurulması yer alıyor. Sofya ayrıca Köstence ve Varna merkezli Karadeniz Deniz Güvenliği Merkezi’nin hayata geçirilmesini istiyor. Romanya Dışişleri Bakanı Oana Țoiu da ticari gemilerin güvenliğine ilişkin risklere dikkat çekerek Türkiye ve Bulgaristan ile kritik deniz altyapısının korunması konusunda birlikte çalışacaklarını belirtti.
AB, Romanya ve Bulgaristan’a uydu desteği sağlıyor
Avrupa Komisyonu, Karadeniz’de ticari gemilere yönelik saldırıları kabul edilemez olarak nitelendirerek Rusya’ya uluslararası deniz taşımacılığını ve denizcilerin hayatını tehlikeye atan eylemleri durdurma çağrısı yaptı. Komisyon sözcüsü Christian Wigand, 7 Ekim’de yaptığı açıklamada Romanya ve Bulgaristan’ın talebi üzerine bölgedeki gelişmelerin izlenmesini desteklemek amacıyla iki ülkeye uydu görüntüleri sağlandığını bildirdi. Avrupa Deniz Güvenliği Ajansı da deniz güvenliği ve bölgedeki durumun takibi konusunda destek teklifinde bulundu. AB’nin Mayıs 2025’te açıkladığı Karadeniz stratejisi kapsamında yaklaşık 200 milyon avro değerinde 65 projenin başlatıldığı belirtilirken son saldırılar, mevcut girişimlerin insansız hava araçları ve deniz araçları gibi yeni tehditler karşısındaki yeterliliğini yeniden tartışmaya açtı.
Uzmanlardan seyir güvenliği önlemlerinin artırılması çağrısı
Emekli Tümamiral Yankı Bağcıoğlu, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada Karadeniz’de ticari gemilerin hedef alınmasına ve denizcilerin hayatını kaybetmesine tepki gösterdi. Bağcıoğlu, ticari gemilerin seyrüsefer serbestisinin sağlanamamasını eleştirerek “Mavi Vatan boş bir slogan değildir” ifadesini kullandı. Emekli Tümamiral Cem Gürdeniz de savaşın etkilerinin Rusya ve Ukrayna kıyılarının ötesine geçerek Türkiye, Romanya ve Bulgaristan’ın münhasır ekonomik bölgelerine yayıldığını belirtti. Sivil deniz taşımacılığı açısından tehdidin giderek kontrol edilmesinin zorlaştığını savunan Gürdeniz, gemilerin kaçınması gereken bölgelerin duyurulması ve Türk bayraklı, Türk sahipli ya da Türk işletmeli gemileri bilgilendirecek bir seyir güvenliği genelgesi yayımlanması çağrısı yaptı.
Gözler yeni diplomatik temaslarda
Karadeniz’de ticari gemilerin güvenliğine yönelik girişimlerin sonuç vermesi, Rusya ve Ukrayna’nın sivil deniz taşımacılığını çatışmaların dışında tutacak bir mutabakata varmasına bağlı. Türkiye’nin sunduğu öneriler için iki taraftan da yanıt beklenirken Bulgaristan’ın Türkiye ve Romanya ile başlatmayı planladığı istişareler de bölgesel iş birliğinin geleceği açısından önem taşıyor. Önümüzdeki günlerde 15-16 Ekim’deki AB zirvesinde gündeme gelmesi beklenen öneriler ve kıyıdaş ülkeler arasındaki görüşmeler, Karadeniz’de deniz güvenliğini artırmaya yönelik yeni adımların çerçevesini belirleyebilir.
