Türkiye’de akaryakıt fiyatlarında yeni bir eşik aşıldı. Motorinin litre fiyatına gece yarısı gelen 4 lira 62 kuruşluk zamla birlikte fiyatlar ilk kez 100 lira seviyesinin üzerine çıktı. Benzinin litre fiyatı ise 80 lira civarında seyrediyor. Motorin fiyatındaki yükseliş yalnızca araç sahiplerini değil, tarım ve taşımacılık başta olmak üzere mazot kullanımının yoğun olduğu sektörleri de doğrudan etkiliyor. Küresel petrol piyasalarındaki hareketlilik ve Türkiye’de akaryakıttan alınan vergilerdeki değişiklikler, fiyatların önümüzdeki dönemde de gündemde kalmasına neden oluyor.
Petrol fiyatlarındaki yükseliş akaryakıta yansıyor
Akaryakıt fiyatlarındaki artışın temel nedenlerinden biri küresel petrol fiyatlarındaki yükseliş. Ağustos sonunda yaklaşık 82 dolar seviyesinde bulunan ABD ham petrolünün varil fiyatı, 17 Eylül itibarıyla 100 dolar civarında seyrediyor. Orta Doğu’daki çatışmalar ve bölgedeki petrol arzına ilişkin endişeler de piyasalardaki hareketliliği artırıyor. Yemen’de Husilerin Kızıldeniz ve Babülmendep Boğazı çevresindeki faaliyetleri ile Suudi Arabistan’daki petrol tesislerine yönelik saldırılar da arz güvenliği açısından piyasalar tarafından yakından takip ediliyor. Petrol fiyatlarındaki yükseliş, ham madde maliyetinin yanı sıra rafinaj, taşımacılık ve dağıtım maliyetleri üzerinden de akaryakıt fiyatlarına yansıyor. Bu nedenle küresel piyasalardaki gelişmeler Türkiye’de pompa fiyatlarını doğrudan etkileyebiliyor.
Motorin neden benzinden daha hızlı yükseliyor?
Dizel yakıt fiyatlarındaki artışın benzine kıyasla daha belirgin olmasının nedenleri arasında küresel dizel stoklarının daha düşük olması ve talebin daha az esnek olması gösteriliyor. Motorin yalnızca bireysel araçlarda kullanılmıyor. TIR ve diğer ağır ticari araçların yanı sıra traktörler ve farklı iş makinelerinde de yoğun biçimde kullanılan dizel yakıt, tarım ve taşımacılık açısından kritik bir konumda bulunuyor. Kuzey yarımkürede devam eden hasat faaliyetleri ile kış öncesi yakıt stoklarının yenilenmesi de dizel talebini artırıyor. Bu dönemde çiftçilik ve taşımacılık faaliyetlerinin yoğunlaşması, arzın sınırlı olduğu piyasalarda fiyat baskısını artırabiliyor.
Rusya’nın dizel ihracatı kararı da piyasayı etkiliyor
Dizel fiyatlarındaki küresel yükselişte Rusya’nın dizel ihracatına yönelik kısıtlamaları da etkili oluyor. Ukrayna’nın Rusya’daki petrol rafinerileri ve enerji altyapısına yönelik saldırılarının ardından ülkede yakıt arzına ilişkin sorunlar yaşanırken, Rusya dizel ihracatını geçici olarak yasakladı. Söz konusu yasak 30 Eylül’e kadar yürürlükte olacak. Rusya’nın küresel dizel üretimindeki önemli payı nedeniyle ihracattaki kısıtlamalar, uluslararası piyasalarda arz endişelerini artıran unsurlardan biri olarak değerlendiriliyor. Dizel yakıtın küresel ticarette gemilerden ağır ekipmanlara kadar geniş bir kullanım alanına sahip olması da fiyat hareketlerinin etkisini artırıyor. Bu nedenle dizeldeki küresel fiyat artışı Türkiye gibi ithalata duyarlı piyasalarda daha hızlı hissedilebiliyor.
Türkiye’de ÖTV düzenlemesi de fiyatı artırıyor
Akaryakıt fiyatlarındaki yükselişin bir diğer ayağını Türkiye’deki vergi düzenlemeleri oluşturuyor. Petrol fiyatlarındaki artışın enflasyon üzerindeki etkisini sınırlamak amacıyla uygulanan eşel mobil sistemi kapsamında akaryakıttan alınan ÖTV dönemsel olarak azaltılmıştı. 13 Ağustos’ta yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı ile motorinde ÖTV’nin ağustos ayı boyunca sıfırlanması ve daha sonraki aylarda kademeli olarak artırılması kararlaştırıldı. Bu nedenle petrol fiyatları küresel piyasalarda sabit kalsa dahi Türkiye’de vergi kaynaklı fiyat artışlarının devam etmesi bekleniyor. Motorinden alınan ÖTV’nin yeniden yükselmesi, tüketicinin ödediği KDV tutarını da etkiliyor. Böylece vergi artışının pompa fiyatındaki toplam etkisi yalnızca ÖTV tutarıyla sınırlı kalmıyor.
Motorindeki artış tarım ve taşımacılığı da etkiliyor
Motorinin 100 liranın üzerine çıkması, akaryakıtı yoğun kullanan sektörlerde maliyet baskısını artırıyor. Özellikle traktörlerde kullanılan mazot nedeniyle tarımsal üretim maliyetleri, nakliye sektöründe ise taşıma giderleri motorin fiyatlarındaki değişimden doğrudan etkileniyor. Ekonomistler, akaryakıt fiyatlarındaki yükselişin yalnızca araç sahiplerinin bütçesine yansıyan bir maliyet olmadığını, taşımacılık giderleri üzerinden mal ve hizmet fiyatlarını da etkileyebileceğine dikkat çekiyor. Bu nedenle motorin fiyatındaki yükselişin önümüzdeki dönemde gıda, lojistik ve diğer sektörlerdeki maliyetlere nasıl yansıyacağı da yakından takip edilecek. Küresel petrol fiyatları ile Türkiye’deki vergi düzenlemeleri, akaryakıt fiyatlarının seyri açısından belirleyici olmaya devam edecek.
