Romantik dolandırıcılık, sosyal medya ve arkadaşlık uygulamalarının yaygınlaşmasıyla birlikte farklı yöntemlerle ortaya çıkmaya devam ediyor. Sahte kimlikler, yoğun duygusal bağ kurma, yatırım vaatleri, acil sağlık veya seyahat masrafları gibi gerekçelerle para isteme, bu dolandırıcılık türünde en sık karşılaşılan yöntemler arasında yer alıyor. Suç Bilimcisi Avukat Dr. Ceren Küpeli, son dönemde karşılaştıkları dosyalarda yöntemlerin daha planlı hale geldiğine dikkat çekerek, romantik dolandırıcılığın artık yalnızca rastgele mesaj gönderilmesiyle sınırlı olmadığını belirtiyor.
Mağdur daha iletişim başlamadan seçilebiliyor
Küpeli’ye göre dolandırıcılar, bazı vakalarda iletişim kurmadan önce sosyal medya hesaplarını inceleyerek hedef belirliyor. Kişinin paylaşımları, ilgi alanları ve yaşamındaki önemli gelişmeler üzerinden duygusal açıdan daha hassas olduğu düşünülen profiller seçilebiliyor. Yakın zamanda ayrılık yaşayan, yas sürecinden geçen, yalnızlık veya hayatındaki eksikliklerden söz eden kişilerin bu açıdan hedef haline gelebildiğini belirten Küpeli, kamuya açık sosyal medya paylaşımlarının adeta bir veri havuzu gibi kullanılabildiğini ifade ediyor.
“Tesadüfen karşıma çıktı” duygusu yaratılıyor
Dolandırıcıların bir sonraki aşamada mağdurun ilgi alanlarına uygun sahte bir profil oluşturabildiği belirtiliyor. Aynı takımın tutulması, benzer müziklerin dinlenmesi, aynı mekanların takip edilmesi veya ortak hobilerin bulunması üzerinden bir yakınlık kuruluyor. Küpeli, bu yöntemi “ortak zevk illüzyonu” olarak tanımlarken, amacın mağdurda doğal bir aşinalık hissi oluşturmak olduğunu söylüyor. İlk aşamada para talep edilmemesi de güven duygusunun güçlenmesini sağlayabiliyor. Bazı dosyalarda bu sürecin haftalar, aylar hatta yıllar sürdüğü belirtiliyor.
En kritik nokta duygusal boşluk
Dolandırıcılık senaryosunun yalnızca ortak ilgi alanları üzerinden ilerlemediğine dikkat çeken Küpeli, kişinin hayatındaki duygusal ihtiyaçların da kullanılabildiğini belirtiyor. Hastası bulunan bir kişiye benzer bir deneyim yaşadığını söyleyen biriyle yaklaşılması, boşanmış ve çocuğuyla yaşayan bir kişiye “sana ve çocuğuna sahip çıkacağım” mesajı verilmesi ya da ekonomik sıkıntı yaşayan birine “birlikte geleceğimizi güvence altına alalım” denilmesi bu yönteme örnek gösteriliyor. Bu aşamada dolandırıcının hedefi, mağdurun ihtiyaç duyduğu cümleleri kurarak ilişkinin gerçek olduğuna dair güven oluşturmak oluyor.
Evli ve düzenli yaşamı olanlar da hedefte
Romantik dolandırıcılığın yalnız yaşayan veya ileri yaştaki kişilere yönelik olduğu düşünülse de bunun her zaman geçerli olmadığı belirtiliyor. Küpeli, evli ve düzenli bir yaşamı olan kişilerin de mağdur olabildiğini, bazı vakalarda ise dolandırıcılığa şantajın eşlik ettiğini söylüyor. İletişim bazen romantik bir teklif yerine yanlışlıkla gönderilmiş bir mesaj, iş bağlantısı veya sıradan bir tanışma bahanesiyle başlatılıyor. Ardından iletişim derinleştirilerek kişisel bilgiler elde edilebiliyor. Uzman değerlendirmesine göre mağduriyet açısından belirleyici olan kişinin yaşı veya medeni durumundan çok, belirli bir dönemde taşıdığı durumsal kırılganlık oluyor.
İlişki hızla ilerliyorsa dikkat
Romantik dolandırıcılıkta önemli işaretlerden biri de ilişkinin normalden çok daha hızlı yoğunlaşması olarak gösteriliyor. Kişilerin birbirini yeterince tanımadan aşk, evlilik, birlikte yaşama veya ortak gelecek planlarından söz etmeye başlaması şüphe uyandırabilecek davranışlar arasında sayılıyor. Burada amaç, duygusal bağı mümkün olduğunca hızlı güçlendirerek kişinin sorgulama ve karar verme mekanizmasını etkileyebilmek.
Para talebi doğrudan gelmeyebilir
Dolandırıcılığın maddi aşamasında da yöntemlerin değiştiği belirtiliyor. Para talebinin her zaman doğrudan “bana para gönder” şeklinde ortaya çıkmadığı, bunun yerine sağlık sorunu, gümrükte bekleyen gönderi, seyahat masrafı veya geçici nakit sıkıntısı gibi gerekçelerin kullanılabildiği ifade ediliyor. Son dönemde romantik ilişki ile yatırım vaadinin bir arada kullanıldığı senaryolar da dikkat çekiyor. Mağdura “birlikte geleceğimizi kuralım” söylemiyle sahte yatırım veya kripto para platformları önerilebiliyor. İlişki güçlendikten sonra ise farklı gerekçelerle yeni para talepleri başlayabiliyor.
Hangi davranışlar kırmızı bayrak?
Uzman değerlendirmelerine göre bazı davranışların birlikte görülmesi ciddi bir uyarı işareti olabilir:
-
Sürekli yüz yüze görüşmekten kaçınmak
-
İlişkiyi çok kısa sürede aşırı yoğunlaştırmak
-
Geçmişi, mesleği veya bulunduğu yerle ilgili çelişkili bilgiler vermek
-
Sürekli doğrulanması güç mazeretler üretmek
-
Para, kripto para veya yatırım talebinde bulunmak
-
Banka ve finans bilgileri gibi kişisel verileri istemek
Özellikle fiziksel olarak hiç görüşülmeyen bir kişinin kısa sürede güçlü bir duygusal bağ kurması ve ardından maddi talepte bulunması, dikkat edilmesi gereken önemli göstergeler arasında değerlendiriliyor.
Mağdur olunduğunda mesajları silmeyin
Dolandırıcılığın fark edilmesinin ardından yapılan en büyük hatalardan birinin delillerin silinmesi olduğu belirtiliyor. Mesajların, sosyal medya profillerinin, fotoğrafların, para transferlerinin ve diğer iletişim kayıtlarının korunması, olayın ortaya çıkarılması açısından önem taşıyor. Utanç veya öfkeyle yazışmaların silinmesi ise soruşturma açısından önemli delillerin kaybolmasına yol açabiliyor.
Mağdur para gönderse bile hukuki hakları var
Ceren Küpeli, dolandırıcılık vakalarında mağdurun parayı kendi hesabından göndermiş olmasının tek başına hukuki sorumluluk anlamına gelmediğini belirtiyor. Dolandırıcılıkta hileli yöntemlerle kişinin iradesinin etkilendiğini ve bu nedenle verilen rızanın hukuken geçerli kabul edilmeyebileceğini ifade ediyor. Ancak başka bir risk de bulunuyor. Dolandırıcılar, romantik ilişki kurdukları kişilerin banka hesaplarını üçüncü kişilerden gelen paraların aktarılması için kullanabiliyor. Böyle bir durumda mağdur, farkında olmadan suç gelirlerinin transferinde aracı haline gelebiliyor. Bu nedenle tanınmayan kişiler adına para transferi yapmak, başkalarının parasını kendi hesabından geçirmek veya banka hesabını üçüncü kişilerin kullanımına açmak ciddi hukuki risk taşıyor.
“Evini ve arabasını satan mağdurlar var”
Küpeli, karşılaştıkları dosyalarda maddi kayıpların zaman zaman çok yüksek boyutlara ulaştığını belirtiyor. Bazı mağdurların evini veya arabasını sattığı, hatta ellerinde kalan son parayı da karşı tarafa gönderdiği vakalarla karşılaşıldığı aktarılıyor. Uzmanlara göre romantik dolandırıcılıkta en önemli risk, mağdurun parayı yalnızca bir yatırım ya da borç olarak değil, kurduğuna inandığı ilişkinin devamı için yaptığı fedakârlık olarak görmesi. Bu nedenle maddi talep ortaya çıktığında duygusal bağdan bağımsız şekilde hareket etmek, karşı tarafın kimliğini ve sunduğu bilgileri doğrulamak büyük önem taşıyor.
