ABD ile İran arasında Hürmüz Boğazı merkezli gerilim yeniden tırmanırken, ABD ordusunun İran’daki hedefleri vurması bölgedeki çatışma riskini artırdı. ABD Başkanı Donald Trump, İran’ı ateşkesi “akılsızca ihlal etmekle” suçlarken, Washington yönetimi saldırıların bir yük gemisine düzenlenen insansız hava aracı saldırısına karşılık gerçekleştirildiğini açıkladı. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), 26 Haziran’da İran’a ait füze ve insansız hava aracı depolama tesisleri ile kıyı radar mevzilerinin hedef alındığını duyurdu. Açıklamada, saldırıların 25 Haziran’da Hürmüz Boğazı’nda bir yük gemisine düzenlenen İHA saldırısına misilleme niteliği taşıdığı belirtildi. CENTCOM, söz konusu gemiye yönelik saldırının bölgede bulunan binlerce denizcinin planlanan tahliyesini de aksattığını ifade ederek, İran güçlerini “ticari deniz taşımacılığına yönelik haksız saldırganlıkla” suçladı. Açıklamada, “İran’ın tehlikeli davranışı, bu hayati uluslararası ticaret koridorunda seyrüsefer serbestisini zayıflatmaktadır” ifadeleri kullanıldı. ABD ordusu, Hürmüz Boğazı’ndan geçen ticari gemilerin güvenli geçişinin sağlanması için koordinasyon ve desteğin süreceğini de vurguladı.
İran’dan sert tepki: “Ateşkes ihlali karşılıksız kalmayacak”
İran Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC), ABD’nin saldırılarına sert tepki göstererek Washington’u anlaşmaları ihlal etmekle suçladı. IRGC açıklamasında, ABD’nin gemi saldırısını gerekçe göstererek İran’a yönelik operasyon düzenlediği savunuldu. Açıklamada, İran güçlerinin bölgede ABD askeri mevzilerine karşılık verdiği öne sürülürken, detay paylaşılmadı. IRGC ayrıca, “Saldırganlık tekrarlanırsa yanıtımız daha kapsamlı olacaktır” ifadelerini kullandı. İranlı yetkililer, ABD’nin saldırısının müzakereler sürerken gerçekleştiğini belirterek Washington’u “çelişkili ve güvenilmez bir tutum sergilemekle” eleştirdi.
Hürmüz Boğazı yeniden gerilim hattı
Petrol taşımacılığı açısından kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı, son dönemde artan askeri gerilim nedeniyle yeniden küresel endişe odağı haline geldi. Şubat sonunda başlayan çatışmaların ardından boğazın fiilen kapandığı ve ticari akışın ciddi şekilde yavaşladığı belirtilmişti. Uzmanlara göre bu su yolu, dünya petrol ve doğal gaz sevkiyatının önemli bir bölümünü taşıyor ve olası bir kapanma küresel enerji piyasalarında ciddi dalgalanmalara yol açabiliyor. Daha önceki gerilim dönemlerinde boğazdaki risklerin artması, petrol fiyatlarında sert yükselişlere ve tedarik zincirinde aksamalara neden olmuştu.
Ateşkes tartışması ve diplomatik kriz
ABD ve İran arasında 17 Haziran’da imzalandığı belirtilen 14 maddelik mutabakat kapsamında çatışmaların azaltılması hedeflenmişti. Anlaşmanın, ticari gemilerin güvenli geçişine yönelik taahhütler içerdiği ve belirli süre boyunca ücretlendirme yapılmamasını öngördüğü ifade ediliyordu. Ancak son saldırılar, taraflar arasında ateşkesin fiilen ihlal edilip edilmediği tartışmasını yeniden gündeme taşıdı. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, İran’ın anlaşmaya ilişkin sorunları varsa diplomatik kanalların açık olduğunu belirterek,
“Şiddete şiddetle karşılık verilecektir”
dedi.
Yük gemisi saldırısı krizi tetikledi
Gerilimi tırmandıran olay, 25 Haziran’da Hürmüz Boğazı yakınlarında Singapur bayraklı “Ever Lovely” adlı yük gemisine düzenlenen insansız hava aracı saldırısı oldu. İngiltere merkezli deniz güvenliği ajansı UKMTO, geminin Umman açıklarında vurulduğunu ve saldırı sırasında bölgedeki kritik ticaret rotalarından birini kullandığını açıkladı. Gemi sahibi şirket Evergreen ise mürettebatın güvende olduğunu ve geminin ciddi bir hasar almadığını bildirdi. Saldırının ardından Birleşmiş Milletler Uluslararası Denizcilik Örgütü, bölgede mahsur kalan 11 binden fazla denizcinin planlanan tahliyesini askıya aldı.
Trump: Göreceksiniz
ABD Başkanı Donald Trump, Beyaz Saray’da yaptığı açıklamalarda saldırılarla ilgili detay vermekten kaçındı. İran’ın olası bir operasyonuna nasıl yanıt verileceğine ilişkin soruları yanıtsız bırakan Trump, yalnızca “Göreceksiniz” ifadesini kullandı. Trump ayrıca İran’ın daha önce gemilerden geçiş ücreti talep etmeyeceğini bildirdiğini hatırlatarak, aksi bir durumun müzakereleri sona erdireceğini söylemişti.
Bölgesel tansiyon yükseliyor
Uzmanlar, Hürmüz Boğazı’nda artan askeri hareketliliğin sadece ABD-İran ilişkilerini değil, küresel enerji güvenliğini de doğrudan etkilediğine dikkat çekiyor. Bölgede ticari gemilere yönelik saldırı riskinin artması, petrol fiyatları ve sigorta maliyetleri üzerinde baskı oluştururken, uluslararası deniz ticaretinde belirsizliği artırıyor. Taraflar arasındaki açıklamalar ise gerilimin diplomatik çözümden ziyade karşılıklı misilleme döngüsüne doğru ilerleyebileceği endişesini güçlendiriyor.
