Türkiye ile Azerbaycan arasındaki enerji işbirliği bugüne kadar büyük ölçüde petrol ve doğal gaz altyapısı üzerinden ilerledi. Bakü-Tiflis-Ceyhan, Bakü-Tiflis-Erzurum, TANAP ve TAP gibi hatlarla Azerbaycan'ın enerji kaynakları Türkiye ve Avrupa pazarlarına taşınırken, son dönemde Ankara-Bakü hattında elektrik ve yenilenebilir enerji bağlantıları öne çıkmaya başladı. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar da 5. Azerbaycan-Türkiye Enerji Forumu'nda, iki ülkenin enerji ortaklığının elektrikleşme dönemine uygun şekilde genişletilmesi gerektiğini vurguladı.
Petrol ve doğal gaz ortaklığından elektrik çağına
Azerbaycan, enerji kaynaklarının Türkiye ve Avrupa'ya taşınmasında uzun süredir önemli bir tedarikçi konumunda bulunuyor. Avrupa Komisyonu verilerine göre Azerbaycan'ın Avrupa'ya gaz ihracatı son yıllarda artarken, 2025'te SOCAR 14 ülkeye gaz tedarik etti; bunların 8'i Avrupa Birliği üyesiydi. Azerbaycan gazının Avrupa'ya ulaştırılmasında Güney Gaz Koridoru ve buna bağlı altyapı önemli rol oynuyor. Yeni dönemde ise iki ülke, enerji işbirliğini yalnızca fosil yakıtların taşınmasına dayalı olmaktan çıkararak elektrik üretimi, iletimi ve yenilenebilir enerji ticaretine genişletmeyi hedefliyor. Bayraktar'ın açıklamalarında üç proje öne çıkarken, bunların Türkiye'nin bölgesel elektrik bağlantılarındaki konumunu da güçlendirmesi bekleniyor.
İlk proje: Nahçıvan üzerinden Türkiye'ye elektrik
Türkiye ile Azerbaycan'ın üzerinde çalıştığı projelerden biri, Nahçıvan üzerinden Türkiye'ye elektrik iletim hattı kurulması. Azerbaycan Enerji Bakanı Perviz Şahbazov, iki ülke arasındaki enerji işbirliğinin elektrik ve yeşil enerji alanlarına genişletilmesi kapsamında Nahçıvan üzerinden Türkiye'ye elektrik aktarımı için çalışmaların sürdüğünü açıkladı. Projenin hayata geçmesi halinde Azerbaycan'ın elektrik sisteminin Nahçıvan üzerinden Türkiye'ye bağlanması ve böylece iki ülke arasındaki enerji ticaretinin yeni bir boyut kazanması hedefleniyor. Hat aynı zamanda Kafkasya, Türkiye ve Avrupa arasındaki elektrik bağlantılarının güçlendirilmesi açısından bölgesel bir ağın parçası olarak değerlendiriliyor.
Yeşil enerji koridoru Türkiye üzerinden Avrupa'ya uzanacak
İkinci önemli proje ise Azerbaycan, Gürcistan, Türkiye ve Bulgaristan'ı kapsayan elektrik bağlantısı. “Yeşil enerji koridoru” olarak tanımlanan proje ile Azerbaycan ve Hazar bölgesinde üretilen yenilenebilir elektriğin Türkiye üzerinden Avrupa elektrik piyasalarına taşınması amaçlanıyor. Enerji Bakanı Bayraktar, söz konusu proje için Türkiye, Azerbaycan, Gürcistan ve Bulgaristan arasında bir anlaşmaya gidilmesi üzerinde çalışıldığını ve anlaşmanın COP31 kapsamında imzalanmasının hedeflendiğini açıkladı. Bakanlık, projeyi iki ülkenin enerji ortaklığının elektrikleşme dönemindeki en önemli adımlarından biri olarak tanımlıyor. Bu bağlantının gerçekleşmesi halinde Türkiye yalnızca elektrik tüketen bir ülke değil, Hazar bölgesinde üretilen yenilenebilir enerjinin Avrupa'ya taşınmasında geçiş ülkelerinden biri haline gelebilir. Böylece Orta Asya ve Kafkasya'daki yenilenebilir enerji potansiyelinin Avrupa pazarlarına ulaştırılması için yeni bir güzergah oluşacak.
Karadeniz'in altından Avrupa'ya elektrik hattı
Üçüncü proje ise Karadeniz'in altından geçmesi planlanan elektrik bağlantısı. Projenin mevcut tasarımında Güney Kafkasya'daki elektrik üretiminin Gürcistan üzerinden Karadeniz'in altından Romanya'ya, oradan da Avrupa elektrik sistemine ulaştırılması öngörülüyor. Türkiye de bu projeye dahil olma seçeneği üzerinde çalışıyor. Avrupa Komisyonu, Karadeniz denizaltı elektrik kablosunu Güney Kafkasya ile Avrupa Birliği arasında bağlantı kuracak ve yenilenebilir enerjinin Avrupa'ya ihraç edilmesini kolaylaştıracak stratejik bir proje olarak tanımlıyor. Proje, AB'nin Global Gateway girişimi kapsamında da desteklenen enerji bağlantıları arasında yer alıyor.
Avrupa'nın enerji çeşitlendirme hedefi güçlenebilir
Türkiye ve Azerbaycan'ın elektrik alanındaki yeni ortaklığının Avrupa açısından en önemli sonuçlarından biri enerji kaynaklarının çeşitlendirilmesi olabilir. Avrupa Birliği, Rusya'dan enerji ithalatını azaltmaya yönelik REPowerEU politikası kapsamında farklı tedarikçilerden gelen kaynakların artırılmasına çalışırken Azerbaycan da bu süreçte önemli tedarikçilerden biri haline geldi. 2025 yılında AB'nin toplam gaz ithalatında Azerbaycan'ın payı yüzde 4 seviyesinde gerçekleşti. Yeni elektrik projelerinin hayata geçmesi ise enerji çeşitlendirmesini yalnızca doğal gaz alanında değil, yenilenebilir elektrik ticaretinde de genişletebilir. Bu durum Avrupa'nın Güney Kafkasya ve Orta Asya'daki enerji kaynaklarına erişimini artırırken Türkiye'nin de enerji transitindeki rolünü güçlendirebilir.
Karadeniz güvenliği projenin önündeki kritik başlık
Projelerin önündeki en önemli sorunlardan biri ise Karadeniz'deki güvenlik koşulları. Türkiye, son dönemde Rusya-Ukrayna Savaşı'nın Karadeniz'e yayılmaması ve sivil ticaretin güvenli şekilde sürdürülmesi gerektiği yönündeki mesajlarını artırdı. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, 15 Eylül'de Bakü'de yaptığı açıklamada Karadeniz'de sivil gemilere yönelik saldırıların can, mal, seyir ve çevre güvenliğini tehdit ettiğini belirterek savaşın Karadeniz'e yayılmasının kabul edilemez olduğunu söyledi. Bölgedeki güvenlik riskleri, gelecekte denizaltı enerji kabloları gibi kritik altyapı projelerinin güvenliği açısından da önem taşıyor. Avrupa Birliği de denizaltı kablolarının güvenliği ve dayanıklılığı konusunda son dönemde yeni önlemler geliştiriyor.
Türkiye'nin enerji merkezi rolü güçlenebilir
Türkiye-Azerbaycan arasında görüşülen yeni projeler yalnızca iki ülkenin elektrik ticaretini artırmayı değil, Kafkasya, Orta Asya ve Avrupa arasındaki enerji bağlantılarını da güçlendirmeyi hedefliyor. Nahçıvan hattı Türkiye ile Azerbaycan arasındaki doğrudan elektrik bağlantısını geliştirirken, yeşil enerji koridoru ve Karadeniz bağlantısı daha geniş bir bölgesel elektrik ağı oluşturabilir. Projelerin tamamlanması halinde Türkiye'nin Orta Koridor üzerindeki ulaştırma rolüne enerji bağlantısı da eklenmiş olacak. Böylece petrol ve doğal gaz hatlarıyla başlayan Türkiye-Azerbaycan enerji ortaklığının, yenilenebilir elektrik üretimi ve sınır ötesi elektrik ticareti üzerinden yeni bir döneme taşınması hedefleniyor.
