Ortadoğu’daki çatışmaların ardından petrol fiyatlarında yaşanan sert yükseliş, yalnızca enerji piyasalarını değil gıda, ulaşım ve teknoloji gibi birçok sektörü de etkilemeye başladı. Analistler, krizin uzaması halinde küresel ekonomide ciddi bir yavaşlama yaşanabileceği uyarısında bulunuyor. ABD ve İsrail’in İran’a yönelik operasyonlarının ardından Ortadoğu’daki enerji arzında yaşanan aksaklıklar, petrol ve doğalgaz piyasalarında büyük bir dalgalanmaya yol açtı. Körfez bölgesinden yapılan petrol ve emtia ihracatının aksaması ve üretimde yaşanan düşüş, küresel arzda şok etkisi yaratarak fiyatların hızla yükselmesine neden oldu. Bu durum finans piyasalarında dalgalanmayı artırırken, birçok ülkede akaryakıt fiyatları da hızla yükselmeye başladı. Enerji piyasası analistlerine göre petrol fiyatlarındaki bu artış yalnızca yakıt maliyetlerini değil, günlük yaşamın birçok alanını etkileyebilir. Artan enerji maliyetlerinin gıda üretiminden ulaşıma, tatil fiyatlarından sanayi üretimine kadar geniş bir alanda fiyatları yukarı çekebileceği değerlendiriliyor.
Akaryakıt fiyatları hızla yükseliyor
American Automobile Association verilerine göre ABD’de ortalama benzin fiyatı bir ay önce galon başına yaklaşık 2,92 dolar seviyesindeyken 3,50 doların üzerine çıktı. Dizel fiyatları ise aynı dönemde 3,66 dolardan 4,78 dolara yükseldi. Birleşik Krallık’ta da benzer bir tablo görülüyor. Ülkede benzin fiyatları savaşın başlamasından bu yana litre başına yaklaşık 4,95 peni artarak 137,78 peniye, dizel fiyatları ise 9,43 peni artarak 151,81 peniye yükseldi. Uzmanlara göre petrol piyasalarındaki dalgalanmaların akaryakıt fiyatlarına tam olarak yansıması genellikle iki haftayı buluyor. Bu nedenle fiyat artışlarının önümüzdeki günlerde daha da belirgin hale gelmesi bekleniyor.
Havayolu sektöründe maliyet baskısı
Ortadoğu’daki enerji krizinin en hızlı hissedildiği sektörlerden biri de havacılık oldu. Avrupa jet yakıtının yaklaşık yarısı Körfez bölgesinden sağlanıyor. Çatışmaların ardından jet yakıtı fiyatları, Rusya'nın Ukrayna'yı işgali sonrası görülen seviyelerin de üzerine çıkarak neredeyse iki katına ulaştı. Havayollarında yakıt giderleri toplam işletme maliyetlerinin genellikle %20 ila %40’ını oluşturuyor. Bu nedenle artan maliyetlerin uçak bileti fiyatlarına yansıması ve bazı uçuşların iptal edilmesi ihtimali gündeme geldi. United Airlines CEO’su Scott Kirby, yakıt maliyetlerindeki artış nedeniyle bilet fiyatlarında yükselişin “muhtemelen kısa sürede başlayacağı” uyarısında bulundu.
Petrol fiyatı 150 dolara çıkabilir
Enerji uzmanları, çatışmaların ay sonuna kadar devam etmesi halinde petrol fiyatlarının 2022’deki zirve seviyeleri aşabileceğini belirtiyor. Bazı senaryolara göre varil fiyatı 150 dolara kadar yükselebilir. Rapid Energy Group kıdemli makro enerji analisti Hunter Kornfeind, yaşanan gelişmeleri “modern petrol piyasası tarihindeki en büyük arz şoklarından biri” olarak değerlendirdi. Kornfeind’e göre enerji maliyetlerindeki artış, hem hane halklarını hem de şirketleri harcamalarını azaltmaya zorlayabilir ve küresel ekonomik büyüme üzerinde ciddi baskı oluşturabilir.
Teknoloji ve gıda üretimi de etkilenebilir
Enerji krizinin etkileri yalnızca ulaşım ve sanayiyle sınırlı kalmayabilir. Analistler, enerji maliyetlerinin artmasının özellikle enerji ithalatına bağımlı olan ülkelerde teknoloji üretimini ve tarımı da olumsuz etkileyebileceğini belirtiyor. Örneğin çip üretiminin büyük kısmının yapıldığı Tayvan enerji ithalatına büyük ölçüde bağımlı. Enerji maliyetlerindeki artışın yarı iletken üretimini azaltabileceği ve bunun otomobillerden akıllı telefonlara kadar birçok sektörü etkileyebileceği ifade ediliyor. Ayrıca Ortadoğu yalnızca enerji değil, aynı zamanda gübre üretiminde kullanılan birçok ham maddenin de önemli tedarikçilerinden biri. Bu nedenle gübre fiyatlarındaki artışın gıda üretim maliyetlerini yükseltmesi ve küresel gıda fiyatlarını da etkileyebileceği değerlendiriliyor.
Piyasalar dalgalandı
Enerji fiyatlarındaki yükseliş finans piyasalarına da yansıdı. Japonya ve Güney Kore borsalarında ana endeksler savaşın başlamasından bu yana sırasıyla yaklaşık %10 ve %15 düşüş gösterdi. DAX endeksi ise %7’den fazla geriledi. Buna karşılık ABD’deki S&P 500 endeksi aynı dönemde yalnızca %1,2 düşüş yaşadı. Uzmanlar, enerji fiyatlarındaki yükselişin sürmesi halinde küresel ekonominin birçok alanında zincirleme etkiler ortaya çıkabileceğini ve bunun hem tüketiciler hem de işletmeler için maliyetleri artırabileceğini belirtiyor.
