İzmir’de kamuoyunda “Basmane Çukuru” olarak bilinen Konak ilçesi İsmet Kaptan Mahallesi’ndeki 1039 ada 8 parsele ilişkin yıllardır süren hukuki ve idari belirsizlikte yeni bir aşamaya geçildi. İzmir Büyükşehir Belediyesi, ilgili taraflarla imzalanan protokolle geçmişten gelen sözleşmesel hakkını güvence altına almayı ve alanın kente kazandırılmasını hedefliyor.
Basmane Çukuru’nun geçmişi 40 yıl öncesine uzanıyor
Belediyenin açıklamasına göre Basmane alanının planlama ve yapılaşma geçmişi yaklaşık 40 yıl öncesine dayanıyor. Alan, 1985 tarihli uygulama imar planında özel projeye göre yapılaşmaya konu edilirken, 1986 yılında yapılan plan değişikliğiyle emsal 5, serbest yükseklik ve özel projeye göre uygulama esasları belirlendi.
1991 tarihli 1/5000 ölçekli Nazım İmar Planı’nda ise eski ESHOT garaj alanı “C Bölgesi – Otel ve Kongre Merkezi” olarak planlandı. Belediye yönetimi, mevcut dönemde alana yeni bir imar hakkı verilmediğini ve daha önce yapılaşmaya kapalı olan bir alanın yapılaşmaya açılmasına yönelik karar alınmadığını belirtti.
Açıklamada ayrıca koruma kurulu kararları doğrultusunda yükseklik sınırlandırmasına gidildiği ifade edildi.
Dünya Ticaret Merkezi projesi yarım kaldı
1997 yılında İzmir Büyükşehir Belediyesi ile yüklenici şirketler arasında kat karşılığı inşaat sözleşmesi imzalandı. Dünya Ticaret Merkezi olarak tasarlanan projenin yapımına başlanmasına rağmen plan ve ruhsatlara ilişkin yargı kararları nedeniyle proje tamamlanamadı.
2000’li yılların başında yüklenici şirketlerin mali sorunlarının ardından TMSF de sürece dahil oldu. Taşınmaz üzerindeki haklar, ipotekler, kamu alacakları ve sözleşmesel ilişkiler zaman içerisinde çok taraflı bir hukuki yapıya dönüştü.
Belediyenin payı yüzde 30’a çıkarılmıştı
Basmane dosyasındaki önemli dönüm noktalarından biri 2009 yılında yaşandı. Dönemin İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı Aziz Kocaoğlu döneminde yapılan protokolle belediyenin projeden kaynaklanan payı yüzde 11’den yüzde 30’a çıkarıldı.
Söz konusu yüzde 30’luk payın Belediye Hizmet Binası olarak değerlendirilmesi kararlaştırıldı. Ancak belediyeye göre geçen süreçte bu hakkın hangi bağımsız yapı veya bölümlere karşılık geleceği ve tapuda nasıl güvence altına alınacağı konusunda uygulanabilir bir hukuki güvence oluşturulamadı.
Dava süreçleri yıllardır devam ediyor
Basmane alanına ilişkin hukuki süreç de uzun yıllardır devam ediyor. 2019 yılında yüklenici şirket tarafından İzmir Büyükşehir Belediyesi aleyhine dava açıldı. 2020 yılında sözleşmenin feshedilmesine karar verilirken, 2021 yılında İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından sözleşmenin feshi, tapu iptali ve tescili ile tazminat taleplerini içeren ayrı bir dava açıldı.
Belediyenin açıklamasında, mevcut uyuşmazlığın yalnızca dava dosyalarıyla sınırlı olmadığı; yaklaşık 30 yıllık sözleşme ilişkileri, tapu kayıtları, TMSF alacakları, hukuki kısıtlamalar, geçmiş ihale süreçleri, imar ve ruhsat konularını da kapsayan kapsamlı bir hukuki sorun olduğu belirtildi.
Yüzde 30’luk hak bağımsız hizmet binasına dönüşecek
Yeni protokolün en önemli unsurlarından biri, İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin gelecekte oluşabilecek maddi yükümlülüklerden muaf tutulması ve 2009 yılında belirlenen yüzde 30’luk hakkın somut bir güvenceye kavuşturulması olarak açıklandı.
Yaklaşık 104 bin metrekare emsale esas inşaat alanı üzerinden belediyeye ait yüzde 30’luk hak, diğer yapılardan fiziksel ve işlevsel olarak ayrılmış bağımsız bir Belediye Hizmet Binası olarak oluşturulacak.
Böylece belediyenin yıllardır yüzde 30 olarak ifade edilen sözleşmesel hakkının alanı, fonksiyonu ve tapu karşılığı belirlenmiş bağımsız bir kamu varlığına dönüştürülmesi hedefleniyor.
TMSF de sürecin tarafı olacak
Protokolde TMSF’nin de sürecin doğrudan tarafı haline gelmesi öngörülüyor. TMSF tarafından gerçekleştirilecek Ticari ve İktisadi Bütünlük İhalesi’nin şartnamesinde İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin hakkı ile protokolde yer alan diğer güvencelerin açıkça belirtilmesi planlanıyor.
Belediyeye ait bağımsız yapının ve bağımsız bölümlerin gerekli hukuki güvenceler sağlandıktan sonra tapuda İzmir Büyükşehir Belediyesi adına tescil edilmesi de protokolün temel şartları arasında bulunuyor.
Basmane projesi Kültürpark’ı da etkileyecek
Basmane’deki çözümün yalnızca 1039 ada 8 parsel ile sınırlı olmadığı belirtilirken, projenin Kültürpark açısından da önemli sonuçlar doğurması bekleniyor.
Kültürpark içerisinde belediye birimleri tarafından kullanılan holler yaklaşık 27 bin metrekarelik alanı kapsıyor. Belediye açıklamasına göre planlama çalışmalarında ekonomik ve fiziksel ömrünü tamamlayan bu yapıların kaldırılması ve alanların yeniden yeşil alan olarak Kültürpark’a kazandırılması öngörülüyor.
Basmane’de oluşturulacak bağımsız Belediye Hizmet Binası sayesinde belediye hizmetlerinin kent merkezinde tek ve düzenli bir yapıda toplanması, Kültürpark’taki hizmet alanlarının azaltılması ve hollerin kaldırılması hedefleniyor.
“Amaç mevcut hakkı daha güçlü güvenceye kavuşturmak”
İzmir Büyükşehir Belediyesi, Basmane dosyasının yaklaşık 40 yıllık geçmişinde görev yapan belediye başkanları, belediye meclisleri, bürokratlar ve ilgili kamu kurumlarının ortaya koyduğu çözüm arayışlarının kurumsal hafızanın bir parçası olduğunu vurguladı.
Açıklamada, bugün gelinen aşamanın geçmişte yapılan çalışmaları reddeden bir yaklaşım olmadığı belirtilerek, amaçlarının belediyenin mevcut yüzde 30’luk hakkını daha güçlü ve uygulanabilir bir hukuki güvenceye kavuşturmak, Basmane alanını kente kazandırmak ve Kültürpark’ın yeşil alan kimliğini güçlendirmek olduğu ifade edildi.
İzmir Büyükşehir Belediyesi, bundan sonraki süreçte hukuki, teknik ve mali çalışmaların kamu yararı, belediyenin hak ve menfaatlerinin korunması ve kamu kaynaklarının etkin kullanılması ilkeleri doğrultusunda sürdürüleceğini bildirdi.
