Avrupa genelinde çocukluk çağı obezitesine ilişkin veriler, son yıllarda dikkat çekici bir artışa işaret ediyor. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ve akademik araştırmalar, özellikle Birleşik Krallık’ın Avrupa’nın büyük ekonomileri arasında en yüksek obezite oranına sahip ülke konumuna geldiğini ortaya koyuyor. Son analizler, bu artışın yalnızca beslenme alışkanlıklarıyla değil, aynı zamanda sosyoekonomik eşitsizlikler ve pandemi döneminde değişen yaşam koşullarıyla da doğrudan bağlantılı olduğunu gösteriyor.
Birleşik Krallık’ta çocuklarda boy artışı ve tartışmalı nedenler
Oxford Üniversitesi ve University College London araştırmacıları tarafından yürütülen ve Journal of Epidemiology & Community Health dergisinde yayımlanan çalışma, İngiltere, İskoçya ve Galler’de çocukların ortalama boyunun son 20 yılda arttığını ortaya koydu.
Araştırmaya göre İngiltere’de 11 yaşındaki erkek çocukların ortalama boyu:
- 2009/10’da 145 cm
- 2019/20’de 145,7 cm
- 2020/21 pandemi döneminde 146,5 cm
- 2023/24’te ise 146,4 cm
Kız çocuklarında da benzer bir artış eğilimi görüldü:
- 2009/10’da 145,8 cm
- 2019/20’de 146,6 cm
- Pandemi döneminde 148 cm
- 2023/24’te 147,5 cm
Ancak araştırmacılar bu artışın “sağlıklı gelişim göstergesi” olmadığını özellikle vurguluyor. Bulgulara göre boydaki artış, özellikle yoksul çocuklar arasında artan obezite oranları ve derinleşen sosyoekonomik eşitsizliklerle paralel ilerliyor.
Pandemi etkisi: fiziksel aktivite düştü, obezite arttı
Çalışmada COVID-19 pandemisi süreci kritik bir kırılma noktası olarak gösteriliyor. Okulların kapanması, evde kalma süreci ve hareket kısıtlamaları çocukların günlük fiziksel aktivitesini ciddi biçimde azalttı.
Araştırmacılara göre bu süreç:
- daha hareketsiz yaşam tarzını,
- sağlıksız beslenmeye yönelimi,
- özellikle düşük gelirli ailelerde hazır gıda tüketimini artırdı.
Sonuç olarak, yoksun bölgelerde çocukluk çağı obezitesi belirgin şekilde yükseldi. İngiltere’nin en yoksul bölgelerinde yaşayan 11 yaşındaki erkek çocuklarda fazla kilolu veya obez oranı:
- 2009/10’da %37,7
- 2023/24’te %43,3 seviyesine çıktı.
Obezite Avrupa’da neden yayılıyor?
Dünya Sağlık Örgütü verileri, Avrupa genelinde çocukluk çağı obezitesinin uzun vadeli bir artış trendinde olduğunu doğruluyor.
DSÖ Avrupa Bölgesi’nde (yaklaşık 50 ülke) 5–19 yaş aralığında obezite oranı:
- 1990’da %3,8
- 2022’de %8
Birleşik Krallık’ta ise artış daha sert:
- 1990’da %4,5
- 2022’de %11,3
Bu oran, Birleşik Krallık’ı Avrupa’nın en büyük ekonomileri arasında zirveye taşıdı. Karşılaştırma yapıldığında:
- İspanya: %10,5
- İtalya: %9,6
- Almanya: %8,5
- Fransa: %4,1
Avrupa’da DSÖ verilerine göre en yüksek oran ise Macaristan’da görülüyor: %14,8. Onu Kıbrıs (%14,1) ve Finlandiya (%12,7) izliyor.
Eşitsizlikler belirleyici rol oynuyor
Araştırma, yalnızca sağlık eğilimlerine değil, gelir ve yaşam koşullarına da dikkat çekiyor. Çoklu Yoksunluk Endeksi verilerine göre “yoksunluk”, gelir, eğitim, sağlık, istihdam, suç oranı ve konut koşullarını birlikte değerlendiriyor.
Araştırmacılar, özellikle düşük gelirli bölgelerde çocukların:
- sağlıksız gıdaya daha kolay eriştiğini,
- sağlıklı beslenme seçeneklerinin sınırlı olduğunu,
- fiziksel aktivite alanlarının daha az bulunduğunu belirtiyor.
Bu nedenle, en yoksul ve en varlıklı bölgeler arasındaki boy farkı bazı gruplarda kapanırken, bunun arkasında sağlık eşitliği değil, obezite artışı olabileceği vurgulanıyor.
Uzmanlar uyarıyor: “Boy artışı sağlıklı bir gösterge değil”
Araştırmayı yürüten bilim insanları, ortalama boydaki artışın yanlış yorumlanmaması gerektiğini özellikle belirtiyor. Andrew Moscrop ve ekibine göre bu tablo, çocukların daha sağlıklı büyüdüğünü değil, beslenme ve yaşam tarzı dengesizliklerinin değiştiğini gösteriyor.
Özellikle pandemi sonrası dönemde:
- fiziksel aktivite düşüşü,
- ekran süresinin artması,
- ekonomik eşitsizliklerin derinleşmesi
çocuk sağlığı üzerinde kalıcı etkiler bırakmış durumda.
Avrupa’nın önündeki tablo
Uzmanlara göre Avrupa’da çocukluk çağı obezitesi yalnızca sağlık sistemiyle ilgili bir sorun değil, aynı zamanda sosyal politika meselesi. Gıda erişimi, kent planlaması, okul beslenme programları ve gelir eşitsizliği gibi alanlar doğrudan belirleyici rol oynuyor Mevcut veriler, önlem alınmadığı takdirde çocukluk çağı obezitesinin Avrupa’da daha da yayılabileceğine işaret ediyor.
