Hukuk, çoğu zaman verdiği kararla değil; o karara nasıl ulaştığıyla anlam kazanır. Toplumun adalete olan güveni de tam olarak burada şekillenir. İnsanlar yalnızca sonuca bakmaz; sürecin adil, dengeli ve hakkaniyetli yürütülüp yürütülmediğini hisseder. Bu his oluşmadığında, doğru karar bile tartışmalı hâle gelir.
Günlük hayatta sıkça şu cümleyi duyarız: “Önemli olan sonuç.” Oysa hukuk için bu cümle eksiktir. Çünkü adalet, sonucu kadar yöntemiyle de var olur. Bir yargılama sürecinde tarafların dinlenip dinlenmediği, iddia ve savunmaların gerçekten dikkate alınıp alınmadığı, delillerin özenle incelenip incelenmediği adalet duygusunun temelini oluşturur.
Toplumun büyük bir kesimi, aleyhine karar verilse bile sürecin adil yürütüldüğüne inanıyorsa o kararı kabullenebilir. Çünkü insanlar her zaman haklı çıkmayı değil, anlaşıldıklarını görmek ister. Dilekçesinin okunduğunu, beyanlarının dikkate alındığını, taleplerinin ciddiyetle değerlendirildiğini hissetmek, adalete güveni ayakta tutar.
Ne var ki son dönemde, özellikle kamuoyunun yakından izlediği dosyalarda, karar kadar sürecin de tartışma konusu hâline geldiğini görüyoruz. “Bizi dinlemediler”, “Dosya okunmadan karar verildi” ya da “Savunma dikkate alınmadı” gibi ifadeler, toplumda hızla karşılık buluyor. Bu algı güçlendikçe, hukuka duyulan güven zedeleniyor.
Oysa adil yargılama, yalnızca şekli bir zorunluluk değildir. Tarafların etkili biçimde dinlenmesi, iddia ve savunmaların eşit koşullarda değerlendirilmesi, hukukun özünü oluşturur. Savunma hakkı, masumiyet karinesi ve ölçülülük ilkesi soyut kavramlar değildir; günlük hayatta adalet duygusunu ayakta tutan somut güvencelerdir.
Hâkim ve savcıların en zor sınavı da tam burada başlar. Dosya sayısının fazlalığı, kamuoyu baskısı ve beklentiler arasında, hukukun soğukkanlılığını korumak kolay değildir. Ancak adalet, aceleye getirildiğinde değil; titizlikle yürütüldüğünde güçlenir. Her iddianın ve her savunmanın sabırla ele alınması, yalnızca taraflar için değil, toplumun tamamı için güven vericidir.
Bu noktada medya ve sosyal medyanın etkisi yeniden karşımıza çıkar. Süreç tamamlanmadan yapılan yorumlar, eksik bilgiyle oluşturulan kanaatler, yargılama sürecine gölge düşürebilir. Oysa hukuk, yorumla değil; dosya içeriğiyle konuşur. Gerçek, çoğu zaman sabırla yapılan bir incelemenin sonunda ortaya çıkar.
Toplumun adaletten beklentisi aslında son derece yalındır: Herkes için eşit uygulanan, tarafları dinleyen, ölçülü ve şeffaf bir süreç. Bu sağlandığında, kararın sonucu ne olursa olsun adalete olan inanç korunur. Çünkü güven, sadece kazanıldığında değil; kaybedildiğinde de adil davranıldığını görmekle oluşur.
Unutulmamalıdır ki adalet, bir defalık bir karar değildir; süreklilik gerektiren bir tutumdur. Sürecin hakkaniyetli yürütüldüğü her dosya, hukuka olan güveni biraz daha güçlendirir. Aksi hâlde, en doğru karar bile ikna edici olmaktan uzaklaşır.
Adaletin gücü, karardan önce başlar. Dinleyen, anlayan ve tartan bir süreç, toplumu adalete bağlar. Bu bağ koptuğunda, hukuk yalnızlaşır.
Adalete güvenelim.
Av. Bekir Şahiner