Türkiye, 7-8 Temmuz tarihlerinde ikinci kez NATO Liderler Zirvesi'ne ev sahipliği yapmaya hazırlanıyor. Daha önce 2004 yılında İstanbul'da düzenlenen zirvenin ardından bu kez liderler Ankara'da bir araya gelecek. Zirve, NATO'nun güvenlik politikalarının yanı sıra Türkiye'nin ittifak içindeki konumu ve gelecekte üstlenebileceği rol açısından da önem taşıyor.
Türkiye, 1952'de NATO'ya katıldı
NATO, 4 Nisan 1949'da Kuzey Atlantik Antlaşması'nın imzalanmasıyla kuruldu. Türkiye ise Kore Savaşı'na asker göndermesinin ardından 18 Şubat 1952'de Yunanistan ile birlikte ittifaka katıldı. Böylece Türkiye, Soğuk Savaş döneminde Batı'nın güvenlik mimarisinin bir parçası haline geldi. NATO üyeliğiyle birlikte Türkiye'nin jeopolitik konumu, ittifak açısından daha da önem kazandı.
İncirlik Üssü ve Soğuk Savaş dönemi
Türkiye'nin NATO üyeliğiyle birlikte İncirlik Hava Üssü, ittifakın en önemli askeri üslerinden biri haline geldi. Soğuk Savaş boyunca üs, NATO'nun Orta Doğu ve Doğu Akdeniz'deki savunma stratejisinde kritik rol üstlendi. Küba Füze Krizi gibi dönemin önemli gelişmelerinde Türkiye'deki askeri altyapı da uluslararası gündemin merkezinde yer aldı. İncirlik Üssü, günümüzde de NATO operasyonları açısından stratejik önemini koruyor.
Kıbrıs Harekâtı ilişkilerde dönüm noktası oldu
1974'te gerçekleştirilen Kıbrıs Barış Harekâtı, Türkiye ile bazı NATO müttefikleri arasında ciddi görüş ayrılıklarına neden oldu. ABD Kongresi'nin Türkiye'ye yönelik silah ambargosu kararı sonrasında Ankara, İncirlik Üssü dışında ülkedeki ABD tesislerinin faaliyetlerini durdurdu. Ambargo 1978 yılında kaldırılırken, yaşanan süreç Türkiye-NATO ilişkilerinin en önemli krizlerinden biri olarak kayıtlara geçti. Aynı dönemde Yunanistan da NATO'nun askeri kanadından ayrıldı ve 1980 yılında yeniden ittifaka döndü.
Soğuk Savaş sonrasında Türkiye'nin rolü değişti
Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından Türkiye'nin NATO içindeki konumu da farklı bir boyut kazandı. Balkanlar, Kafkaslar ve Orta Doğu'da yaşanan gelişmeler, Türkiye'yi yalnızca sınır ülkesi değil, bölgesel güvenlikte merkezi aktörlerden biri haline getirdi. Türkiye, Kosova ve Afganistan başta olmak üzere NATO'nun birçok uluslararası operasyonunda aktif görev aldı. Türk Silahlı Kuvvetleri, ittifak bünyesinde çeşitli komuta görevlerinde de yer aldı.
S-400 krizi yeni bir dönemin başlangıcı oldu
Türkiye'nin 2017 yılında Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi satın alma kararı, NATO ve ABD ile ilişkilerde yeni bir kriz başlattı. Bu süreçte Türkiye, F-35 savaş uçağı programından çıkarılırken ABD tarafından CAATSA yaptırımlarına tabi tutuldu. Zaman içinde yürütülen diplomatik temaslarla ilişkilerde kısmi normalleşme sağlandı. Türkiye, 2023'te Finlandiya'nın, 2024'te ise İsveç'in NATO üyeliğini onaylayarak ittifakın genişleme sürecine destek verdi.
Ankara'daki zirvede yeni güvenlik dönemi ele alınacak
Ankara'da düzenlenecek NATO Zirvesi'nin, Avrupa güvenliği, savunma harcamaları ve ittifakın geleceğine ilişkin yeni stratejilerin değerlendirileceği önemli toplantılardan biri olması bekleniyor. Türkiye, sahip olduğu askeri kapasite, savunma sanayisi ve stratejik konumuyla NATO'nun yeni güvenlik yapılanmasında daha etkin rol almayı hedefliyor. Zirve kapsamında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile ABD Başkanı Donald Trump arasında yapılması planlanan görüşmenin de Türkiye-ABD ilişkileri ve NATO'nun geleceği açısından yakından takip edilmesi bekleniyor.
