ABD Başkanı Donald Trump, İran ile yaşanan gerilime ilişkin yaptığı son açıklamada sürecin yakında bitebileceğini ifade etti. 6 Mayıs akşamı (Türkiye saatiyle 7 Mayıs) konuşan Trump, İran’ın nükleer silah sahibi olmasına izin verilemeyeceğini vurguladı. Bu kapsamda yürütülen politikaların doğru olduğunu savunan Trump, “kısa sürede sona erecek” ifadesiyle sürecin bitişine işaret etti. Açıklama, İran’ın ABD teklifini değerlendirdiğini duyurmasının hemen ardından geldi. Bu durum, iki ülke arasında diplomatik temasların yeniden hızlandığı yönünde yorumlandı.
Washington–Tahran hattında müzakere trafiği
ABD merkezli kaynaklar, Washington yönetiminin İran ile bir mutabakat zaptına yaklaşıldığını düşündüğünü aktardı. Söz konusu taslağın tek sayfalık ve 14 maddelik bir çerçeve belge olduğu belirtiliyor. Bu çerçevede İran’ın nükleer zenginleştirme faaliyetlerinin askıya alınması, yaptırımların gevşetilmesi ve Hürmüz Boğazı’nda serbest geçişin yeniden sağlanması gibi başlıkların yer aldığı ifade ediliyor. Ancak metnin bağlayıcılığının olmadığı, birçok maddenin nihai anlaşmaya bağlı olduğu da vurgulanıyor. ABD’nin önümüzdeki süreçte İran’dan hızlı bir yanıt beklediği aktarılıyor.
İran: Teklif istek listesi
İranlı yetkililer ise ABD’nin önerisini farklı bir çerçevede değerlendiriyor. İran Meclisi Ulusal Güvenlik Komisyonu Sözcüsü, Axios’un aktardığı 14 maddelik taslağı “istek listesi” olarak nitelendirdi. Tahran yönetimi, müzakerelerde eşitlik ve karşılıklı taviz vurgusu yaparken, baskı ve dayatma içeren bir sürecin kabul edilemeyeceğini savunuyor. İran Dışişleri Bakanlığı da ABD teklifinin hâlen incelendiğini ve görüşlerin arabulucular aracılığıyla iletildiğini açıkladı. Bu açıklamalar, taraflar arasında yaklaşım farkının sürdüğünü ortaya koyuyor.
Hürmüz Boğazı gerilimin merkezinde
Görüşmelerin en kritik başlıklarından biri ise Hürmüz Boğazı olmaya devam ediyor. ABD’nin bölgedeki askeri ve deniz operasyonları sürerken, İran da boğaz üzerindeki stratejik etkisini artırma yönünde mesajlar veriyor. Trump, olası bir anlaşma halinde Hürmüz Boğazı’nın tüm taraflar için açık hale geleceğini ifade etti. Ancak anlaşma sağlanamaması durumunda askeri baskının artabileceği uyarısında da bulundu. Bu durum, küresel enerji güvenliği açısından kritik bir risk alanı yaratıyor.
Askeri adımlar ve karşılıklı hamleler
Gerilim yalnızca diplomatik düzeyde değil, sahada da devam ediyor. ABD güçlerinin Umman Körfezi’nde İran bayraklı bir petrol tankerine müdahalede bulunduğu açıklandı. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı, geminin yaptırımlara rağmen İran limanına ilerlediğini belirtti. Açıklamada, uyarıların ardından geminin etkisiz hale getirildiği ifade edildi. Bu gelişme, iki ülke arasındaki tansiyonun deniz trafiği üzerinden de sürdüğünü gösterdi.
Anlaşma ihtimali belirsizliğini koruyor
Uzman değerlendirmeleri, sürecin oldukça karmaşık ve kırılgan olduğuna işaret ediyor. Özellikle İran’ın nükleer programı, yaptırımların kaldırılması ve bölgesel güvenlik başlıklarının aynı anda ele alınması süreci zorlaştırıyor. Taraflar arasında teknik ve siyasi ayrışmaların devam ettiği belirtiliyor. Bazı değerlendirmeler, kısa süreli bir mutabakatın dahi bölgedeki askeri gerilimi azaltabileceğini savunuyor. Ancak anlaşma sağlanmaması halinde çatışma riskinin yeniden artabileceği ifade ediliyor.
