Ticaret Bakanlığı, dijital mecralarda artan reklam faaliyetleri ve gelişen teknolojiler karşısında tüketicilerin korunmasını güçlendirmek amacıyla Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği’nde değişikliğe gitti. Resmi Gazete’de yayımlanan düzenleme ile özellikle yapay zekâ teknolojilerinin reklam sektöründe kullanımının yaygınlaşması, sanal medya içerik üreticilerinin tanıtım faaliyetleri ve kişisel verilere dayalı hedefli reklam uygulamaları için yeni kurallar belirlendi. Yeni düzenlemelerle birlikte reklamların daha şeffaf hale getirilmesi, tüketicilerin hangi kriterlere göre hedeflendiğini bilmesi ve yanıltıcı içeriklerin önüne geçilmesi amaçlanıyor.
Hedefli reklamlarda şeffaflık zorunluluğu
Yönetmelik kapsamında tüketicilerin çevrim içi hareketleri ve kişisel verileri analiz edilerek hazırlanan hedefli reklamlara yönelik yeni yükümlülükler getirildi. Buna göre reklam verenler, bir reklamın kullanıcıya hangi kriterler doğrultusunda gösterildiğini açık ve anlaşılır biçimde paylaşmak zorunda olacak. Ayrıca tüketicilere, kendilerine yönelik reklam tercihlerini değiştirme veya sınırlandırma imkanının nasıl kullanılacağı da kolay erişilebilir şekilde sunulacak. Yeni düzenleme kapsamında çocukların kişisel verileri üzerinden profilleme yapılarak hedefli reklam gösterilmesi ise yasaklandı.
Sanal medya içeriklerine reklam etiketi zorunluluğu
Sosyal medya ve dijital platformlarda ürün veya hizmet tanıtımı yapan içerik üreticileri için de yeni dönem başlıyor. Düzenlemeye göre içerik üreticileri, bir marka veya ürün tanıtımı karşılığında maddi ya da ayni bir kazanç elde ediyorsa paylaşımın reklam olduğunu açık şekilde belirtmek zorunda olacak. Bu kapsamda paylaşımlarda "reklam", "iş birliği" veya "tanıtım" gibi ifadelerin kullanılması zorunlu hale getirilecek. Böylece kullanıcıların ticari içeriklerle bağımsız önerileri daha kolay ayırt edebilmesi hedefleniyor.
Yapay zeka ile hazırlanan reklamlara özel kurallar
Yapay zekâ teknolojilerinin reklam sektöründe kullanımının artmasıyla birlikte yeni düzenlemelerin en dikkat çeken başlıklarından biri de yapay zekâ içerikleri oldu. Gerçek insanlardan ayırt edilmesi zor dijital karakterlerin kullanıldığı reklamlarda, bu içeriklerin yapay zekâ ile oluşturulduğunun açık şekilde belirtilmesi gerekecek. Ayrıca gerçek kişilerin yapay zekâ aracılığıyla oluşturulan dijital kopyalarının, bir ürünü kullanmış veya tavsiye etmiş gibi gösterilmesi yasaklandı. Bu düzenleme ile özellikle sahte uzman görüşleri, yapay oluşturulmuş kullanıcı deneyimleri ve tüketiciyi yanıltabilecek dijital içeriklerin önüne geçilmesi amaçlanıyor.
İndirim kampanyalarında yeni fiyat hesaplama dönemi
Yeni yönetmelikle indirimli satış reklamlarına ilişkin kurallar da değiştirildi. Buna göre indirim kampanyalarında, "önceki fiyat" olarak gösterilen rakamın belirlenmesinde yeni kriterler uygulanacak. İndirim öncesindeki fiyat olarak kampanyanın başlamasından önceki son 10 gün içinde uygulanan en düşük fiyat esas alınacak. Meyve ve sebze gibi kısa sürede bozulabilen ürünler ile hizmetlerde ise indirim öncesindeki son satış fiyatı dikkate alınacak. Bu düzenleme ile tüketicilerin gerçek indirim oranları konusunda yanıltılmasının önüne geçilmesi hedefleniyor.
Çevre dostu ifadeler artık belgeye bağlanacak
Düzenleme kapsamında çevresel iddialar içeren reklamlara da yeni şartlar getirildi. "Çevre dostu", "doğaya zarar vermez" gibi genel ifadelerin herhangi bir dayanak olmadan kullanılmasına izin verilmeyecek. Bu tür ifadelerin ürün veya hizmetin hangi aşamasına ilişkin olduğu açık şekilde belirtilmek zorunda olacak. Ayrıca çevresel iddiaların yetkili kurumlar, üniversiteler veya bağımsız akredite kuruluşlardan alınan belge ve raporlarla desteklenmesi gerekecek.
Bazı reklam yasaklarının kapsamı genişledi
Yeni düzenleme ile daha önce yasak kapsamında bulunan bazı reklam alanlarına ilişkin kurallar korunurken, kapsam genişletildi. Falcılık, medyumluk ve astrologluk gibi hizmetlerin reklamlarına yönelik yasak devam ederken yasa dışı bahis, kumar ve yasa dışı şans oyunlarını teşvik eden reklamlara yönelik sınırlamalar artırıldı.
Tüketici yorumlarına yeni denetim
Dijital alışveriş platformlarında yer alan kullanıcı yorumları da yeni düzenlemeden etkilendi. Satın alma işlemi doğrulanamayan tüketici değerlendirmelerinin yayımlanmasına izin verilmeyecek. Ayrıca ürün, satıcı veya teslimat süreçlerine ilişkin yorumların farklı başlıklar altında paylaşılması halinde tüm değerlendirmelerin aynı alanda açık şekilde gösterilmesi zorunlu olacak. Böylece tüketicilerin yalnızca olumlu yorumları görerek yönlendirilmesinin önüne geçilmesi amaçlanıyor.
Şikayetlere yanıt süresi kısaltıldı
Yönetmelikte yapılan değişiklikle tüketici şikayetlerine ilişkin sürelerde de güncelleme yapıldı. Daha önce 72 saat olan satıcı veya sağlayıcının cevap verme süresi 48 saate indirildi. Belirlenen süre içerisinde cevap verilmemesi halinde tüketici değerlendirmeleri yayımlanabilecek. Yeni reklam düzenlemelerinin 1 Ağustos itibarıyla yürürlüğe gireceği açıklandı. Düzenlemeyle birlikte dijital reklamcılıkta daha şeffaf, denetlenebilir ve tüketici odaklı bir sistem oluşturulması amaçlanıyor.
