Günümüzde çalışma, iletişim ve eğlence alışkanlıklarının büyük ölçüde ekranlara taşınması, insanların gün içinde daha uzun süre oturmasına neden oluyor. Pek çok kişi düzenli egzersiz yapmanın hareketsiz yaşamın risklerini tamamen ortadan kaldırdığını düşünse de yeni araştırmalar, uzun süre kesintisiz oturmanın başlı başına sağlık açısından önemli bir risk oluşturabileceğini ortaya koyuyor. Nature Communications dergisinde yayımlanan bir araştırma, günlük hareket miktarının artırılmasının uzun süre oturmanın bazı olumsuz etkilerini azaltabildiğini ancak bu etkileri tamamen ortadan kaldırmadığını gösterdi. Çalışmada özellikle kalp ve damar hastalıkları, insülin direnci ve metabolik sorunlarla bağlantılı risklere dikkat çekildi.
Uzun süre oturmak vücutta nasıl değişimlere yol açıyor?
ABD'deki Columbia Üniversitesi'nde egzersiz fizyolojisi uzmanı ve kalp-damar sağlığı araştırmacısı Keith Diaz, uzun süre hareketsiz kalmanın özellikle bacaklardaki kan dolaşımını olumsuz etkileyebileceğini belirtiyor. Saatler boyunca oturulduğunda kalça ve dizlerin bükülü kalması, damarlar üzerindeki baskıyı artırarak kan akışının yavaşlamasına neden olabiliyor. Bu durum, kanın bacaklarda daha fazla birikmesine ve dolaşım sisteminin zorlanmasına yol açabiliyor. Diaz, kasların uzun süre çalışmamasının da vücudun kan şekeri düzenleme mekanizmalarını etkileyebileceğine dikkat çekiyor. Kasların aktif olmaması, insülin duyarlılığının azalmasına ve kan şekeri seviyelerinin yükselmesine zemin hazırlayabiliyor. İngiltere'de endokrinoloji uzmanı Dr. Andrew Kernohan da hareketsiz yaşam tarzının obezite, tip 2 diyabet ve kalp-damar hastalıkları riskini artırabileceğini ifade ediyor.
Spor yapmak uzun süre oturmanın etkilerini tamamen silmiyor
Düzenli egzersiz yapmak sağlık açısından önemli bir koruma sağlasa da günün geri kalanında uzun süre hareketsiz kalmak riskleri devam ettirebiliyor. Bilgisayar başında geçirilen uzun çalışma saatleri, araç yolculukları ve gün sonunda televizyon ya da telefon karşısında geçirilen zaman, toplam hareketsizlik süresini artırıyor. Bu nedenle yalnızca belirli saatlerde yapılan egzersiz, gün boyunca devam eden oturma alışkanlığının etkilerini tamamen dengelemeyebiliyor. Keith Diaz, egzersizin kalp hastalıkları ve erken ölüm riskini azaltmada önemli olduğunu ancak gün içine yayılan hareketlerle desteklenmesi gerektiğini belirtiyor. Diaz,
"Egzersiz yapan kişilerde riskler daha düşük olsa da gün boyunca ne kadar süre oturulduğuna da dikkat edilmesi gerekiyor"
değerlendirmesinde bulunuyor.
Kısa hareket molaları sağlık için etkili olabilir
Bilimsel çalışmalar, gün içinde kısa süreli hareket aralarının sağlık üzerinde olumlu etkiler oluşturabileceğini gösteriyor. "Movement snacks" olarak adlandırılan bu kısa hareket molaları, birkaç dakikalık yürüyüş veya ayağa kalkma gibi basit aktivitelerden oluşuyor. Keith Diaz'ın yürüttüğü araştırmalarda, her yarım saatte bir yapılan kısa yürüyüşlerin yemek sonrası kan şekeri yükselmesini azaltabildiği ve tansiyon değerlerinde iyileşme sağlayabildiği görüldü. Diaz, her saat yalnızca bir dakika hafif tempoda yürümenin bile tansiyon üzerinde olumlu etkiler oluşturabileceğini belirtiyor. Bunun için yoğun egzersizlere ihtiyaç olmadığını, önemli olanın gün boyunca hareketi düzenli aralıklarla artırmak olduğunu ifade ediyor. Dr. Andrew Kernohan da günlük yürüyüşlere ek olarak direnç egzersizlerinin dahil edilmesinin hareketsizliğin azaltılmasına katkı sağlayabileceğini aktarıyor.
Günlük yaşamda daha fazla hareket etmek önem kazanıyor
Sağlık araştırmalarındaki yeni yaklaşımlar, yalnızca spor yapmaya değil, gün içerisindeki toplam hareket miktarına da odaklanıyor. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) da fiziksel hareketsizliğin azaltılması için düzenli aktivitenin yanı sıra uzun süre oturma alışkanlığının değiştirilmesine yönelik öneriler yayımlıyor. Araştırmalar, insan vücudunun saatler boyunca kesintisiz hareketsiz kalmaya uygun olmadığını gösteriyor. Bu nedenle kısa yürüyüşler yapmak, belirli aralıklarla ayağa kalkmak veya birkaç dakikalık hareket molaları vermek uzun vadede sağlık açısından önemli katkılar sağlayabiliyor. Gün içinde küçük değişiklikler yapmak, hareketsiz yaşamın oluşturduğu riskleri azaltmada etkili bir adım olarak değerlendiriliyor.