Robotların mutfaklarda insan emeğinin yerini alacağı fikri uzun süredir teknoloji şirketlerinin ve restoran zincirlerinin ilgisini çekiyor. Ancak pizza üretiminde otomasyon, sanıldığı kadar kolay bir alan olmadığını gösteriyor. Bunun en son örneklerinden biri, ABD'nin Seattle kentindeki Moto Pizza restoranında yaşandı. Restoranın kurucusu ve CEO'su Lee Kindell, pizza hazırlamak için yaklaşık 160 bin dolar değerinde iki robot satın aldı. Ancak makinelerin üreticisi Picnic'in mayıs ayında faaliyetlerini aniden durdurmasıyla birlikte robotlar teknik destekten mahrum kaldı ve kullanılamaz hale geldi. Kindell, şirketin kapanmasının ardından makinelerle ne yapacağını düşünmek zorunda kaldı. Yaşanan deneyimin ardından yeni bir robotik şirketle çalışmaya ne kadar istekli olduğunu sorgulasa da pizza üretiminde otomasyondan tamamen vazgeçmiş değil.
Pizza robotları neden beklenen başarıyı gösteremedi?
Pizza hazırlama, dışarıdan bakıldığında otomasyona son derece uygun bir iş gibi görünüyor. Hamurun açılması, sosun sürülmesi, malzemelerin eklenmesi, pişirme ve dilimleme gibi aşamaların belirli bir sırayla gerçekleşmesi, sürecin makineler tarafından kolaylıkla uygulanabileceği izlenimini yaratıyor. Ancak uygulamada malzemelerin doğru miktarda ve doğru noktaya yerleştirilmesi, farklı hamur ve malzeme türlerinin işlenmesi ve ortaya her seferinde aynı kalitede ürün çıkarılması robotlar açısından önemli zorluklar oluşturuyor. Bank of America'nın restoran analisti Sara Senatore de yiyecek hazırlama robotlarının zaman zaman malzemeleri yanlış yerlere bırakabildiğine dikkat çekerek, insanların pizza hazırlama konusunda hâlâ makinelerden daha başarılı olduğunu belirtiyor. Senatore'ye göre restoranlarda insan etkileşiminin ortadan kalkması da ayrı bir risk oluşturuyor. Çünkü müşterilerin yalnızca hızlı ve standart bir ürün değil, aynı zamanda yemek deneyiminin bir parçası olarak insanlarla iletişim kurmayı da isteyebileceği değerlendiriliyor.
Pizza robotu şirketleri birer birer kapandı
Robotik pizza sektöründeki sorunlar yalnızca Picnic ile sınırlı değil. Pizza hazırlama sürecinde robot kollar kullanan Zume ve Pazzi ile pizza otomatları geliştiren Basil Street de faaliyetlerini sonlandıran şirketler arasında yer aldı. Bu durum, hızlı yemek sektörünün otomasyona son derece uygun olduğu yönündeki beklentileri de yeniden gündeme getirdi. Yüksek iş gücü maliyetleri ve günün her saatinde üretim yapabilme imkanı robotları cazip hale getirirken, bakım, teknik destek ve müşteri deneyimi gibi unsurlar sistemin sürdürülebilirliğini zorlaştırıyor. Buna rağmen sektörde yeni girişimler ortaya çıkmaya devam ediyor.
Hedef: Dakikada bir pizza
Kanadalı Appetronix, ABD'nin Ohio eyaletindeki John Glenn Columbus Uluslararası Havalimanı'nda Donatos pizza zinciri için günün 24 saati çalışan robotik bir pizza ünitesi kurdu. Şirketin kurucu ortağı ve CEO'su Nipun Sharma, mevcut sistemlerin daha da geliştirilmesi üzerinde çalıştıklarını ve uzun vadede makinelerin dakikada bir pizza hazırlayabilmesini hedeflediklerini söylüyor. Bu hedef doğrultusunda pizza sosunun tabana çok daha hızlı uygulanması için farklı teknolojiler üzerinde çalışılıyor. Şirket ayrıca pizzaların dilimlenmesi aşamasında geleneksel bıçakların yerine lazer ve ultrason gibi yöntemleri araştırıyor. Sharma'ya göre burada amaç, el yapımı pizza deneyimini taklit etmekten çok, özellikle büyük restoran zincirlerinin ihtiyaç duyduğu standart üretimi mümkün hale getirmek.
"İnsanlar çok iyi pizza yapıyor"
Pizza robotlarının geleceğine ilişkin tartışmanın merkezinde yalnızca teknolojinin yeterince gelişip gelişmediği değil, müşterilerin ne istediği de bulunuyor. Bazı işletmeler için robotlar; daha hızlı üretim, daha düşük iş gücü maliyeti ve her üründe aynı standardı yakalama anlamına geliyor. Buna karşılık bazı pizzacılar, müşteriye sunulan deneyimin mutfakta çalışan insanlarla kurulan ilişkiden ayrı düşünülemeyeceğini savunuyor. ABD'deki Paulie Gee's pizza restoranlarının sahibi Paul Giannone de robot kullanımına mesafeli isimlerden biri. Giannone, restoranlarının kişisel müşteri hizmetine dayalı bir deneyim sunduğunu ve bu nedenle robot kullanma fikrinin kendileri için hâlâ geçerli olmadığını belirtiyor. Sara Senatore ise restoranların "insan dokunuşunu" kaybetmesinin müşteriler açısından sorun yaratabileceğini, ayrıca makinelerin arızalanması durumunda müdahale edecek yeterli personelin bulunmamasının hizmet kalitesini olumsuz etkileyebileceğini ifade ediyor.
Başarısız girişimler geleceğin teknolojisini besliyor
Pizza robotu şirketlerinin kapanması, bu alandaki teknolojik birikimin tamamen ortadan kalktığı anlamına da gelmiyor. Daha önce Zume'nin sahip olduğu 300'den fazla patentin fikri mülkiyeti, restoran otomasyonu alanında faaliyet gösteren Miso Robotics tarafından satın alındı. Şirketin CEO'su Rich Hull, Zume'nin robotla pizza üretme konusundaki yaklaşımının oldukça ileri görüşlü olduğunu, ancak teknolojinin pazara müşteri talebinin henüz oluşmadığı bir dönemde sunulduğunu düşünüyor. Miso Robotics'in geliştirdiği Flippy isimli robot ise ABD'deki bazı restoranlarda patates kızartması pişirmek için kullanılıyor. Şirket, Zume'den aldığı teknolojilerin Flippy'nin yeteneklerini geliştirmesine katkı sağlayabileceğini belirtiyor.
"Tamamen otonom pizza robotu olacak"
Seattle'daki Moto Pizza'nın kurucusu Lee Kindell de yaşadığı hayal kırıklığına rağmen robotlardan vazgeçmiş değil. Hatta kendi pizza üretim robotunu geliştirmek için çalışıyor. Kindell, üzerinde çalıştığı makinenin kare şeklinde, tava tipi pizzalar üreteceğini ve sistemin çalışma prensibinin 3D yazıcılardan ilham aldığını söylüyor. Her şey planlandığı gibi ilerlerse tamamen işlevsel bir prototipe 2027 yazına kadar ulaşmayı hedefliyor. Kindell'e göre pizza üretimindeki otomasyon, çalışanların tamamen ortadan kalkması anlamına gelmek zorunda değil. Daha önce Picnic'in robotlarını Seattle Mariners'ın maçlarını oynadığı T-Mobile Park'ta kullanan Kindell, normal şartlarda yaklaşık 10 kişinin yaptığı üretimin robotlarla iki çalışan tarafından gerçekleştirilebildiğini, diğer çalışanların ise müşterilerle ilgilenmek ve ürünün tanıtımını yapmak gibi görevlere yönlendirildiğini belirtiyor. Bu nedenle pizza robotlarıyla ilgili asıl tartışma, makinelerin insanları tamamen ortadan kaldırıp kaldırmayacağından çok, insanların yaptığı işin nasıl değişeceği noktasında yoğunlaşıyor. Bugün için robotlarla pizza üretimi hâlâ maliyetli, teknik açıdan karmaşık ve birçok işletme için riskli bir yatırım olarak görülüyor. Ancak sektördeki girişimciler, makinelerin hız, standart üretim ve 24 saat çalışma gibi avantajlarının teknolojinin gelişmesiyle daha belirgin hale geleceğini düşünüyor. Kindell'in ifadesiyle, tamamen otonom bir pizza robotunun ortaya çıkıp çıkmayacağı artık temel soru değil; asıl soru, bunu ilk kimin başaracağı.
