Kış aylarında soğuk algınlığına karşı C vitamini kullanımı oldukça yaygın. Ancak yıllar içinde yapılan araştırmalar, C vitamininin soğuk algınlığı üzerindeki etkisinin sanıldığı kadar güçlü olmadığını ortaya koyuyor.
C vitamininin şöhreti nereden geliyor?
C vitamininin soğuk algınlığıyla özdeşleşmesinde, iki Nobel Ödülü sahibi ABD'li kimyager Linus Pauling önemli rol oynadı. Pauling, 1970'te yayımladığı kitabında sağlık için günde 1000-2000 miligram C vitamini alınmasını savundu ve yüksek dozların soğuk algınlığını önleyebileceğini ileri sürdü.
Ancak Pauling'in görüşlerini dayandırdığı araştırmalar ve hesaplamalar sonraki yıllarda eleştirildi. Daha kapsamlı çalışmalar da C vitamininin genel nüfusta soğuk algınlığına yakalanma riskini azalttığına dair güçlü bir kanıt ortaya koymadı.
Hastalığı önlemiyor, belirtileri bir miktar azaltabiliyor
2023'te yayımlanan ve 2 bin 736 sağlıklı kişinin yer aldığı 10 araştırmanın sonuçlarını bir araya getiren çalışmada, düzenli olarak günde en az 1000 miligram C vitamini kullanan kişiler incelendi.
Araştırmada C vitamini kullananlarda ağır soğuk algınlığı belirtilerinde yüzde 15'lik azalma görüldü. Ancak hafif belirtilerin süresinde belirgin bir kısalma tespit edilmedi.
Genel olarak araştırmalar, düzenli C vitamini kullanımının yetişkinler ve çocuklarda soğuk algınlığı belirtilerinin şiddetini ve süresini yaklaşık yüzde 8-14 oranında azaltabileceğine işaret ediyor. Ancak günlük yaşamdaki karşılığı oldukça sınırlı.
Örneğin ağır belirtiler beş gün sürüyorsa, C vitamini bu süreyi ortalama yaklaşık 12 saat kısaltabiliyor.
Önemli bir başka nokta ise C vitamininin hastalık başladıktan sonra kullanılmasının belirgin bir fayda göstermemesi. Araştırmalarda görülen sınırlı fayda, C vitaminini hastalanmadan önce düzenli olarak kullanan kişilerde ortaya çıktı.
Yüksek doz C vitamini risk taşıyor
C vitamininde "ne kadar fazla, o kadar iyi" yaklaşımı doğru değil. Uzun süre günde 1000 miligramdan fazla C vitamini tüketmek; ishal, mide bulantısı, karın krampları ve şişkinlik gibi sorunlara yol açabiliyor.
Yüksek doz C vitamini, oksalat atılımını artırarak böbrek taşı riskini de yükseltebiliyor. Ayrıca C vitamini demir emilimini artırdığı için vücutta aşırı demir birikimine neden olan kalıtsal hastalıklara sahip kişiler açısından sorun oluşturabiliyor.
C vitamini takviyeleri bazı kanser tedavileri ve kolesterol düşürücü statinlerle de etkileşime girebiliyor. Bu nedenle özellikle yüksek dozlu ve düzenli C vitamini takviyesi kullanmadan önce doktora danışılması öneriliyor.