Centers for Disease Control and Prevention (CDC) ile UK Health Security Agency tarafından yürütülen pilot çalışmada, ABD ile İngiltere arasında sefer yapan uçaklardan alınan atık su örnekleri incelendi. Araştırmada, havacılık kaynaklı atık suların halk sağlığını tehdit eden virüs ve bakterilerin takibinde etkili bir araç olabileceği sonucuna ulaşıldı. Bilim insanları, bu yöntemin yolcuların kimlik bilgilerine ihtiyaç duyulmadan uygulanabildiğini ve küresel ölçekte bulaşıcı hastalıkların yayılımını izleme kapasitesini artırabileceğini vurguladı.
424 örnek incelendi
Araştırma kapsamında Mart 2024 ile Ocak 2025 arasında iki ülke arasındaki uçuşlardan toplam 424 atık su örneği toplandı. İncelenen örneklerin yaklaşık yüzde 75'inde influenza A, influenza B, COVID-19 ve solunum sinsityal virüsü (RSV) gibi en az bir solunum yolu patojeni tespit edildi. Örneklerin yaklaşık yüzde 72'sinde ise mide ve bağırsak sistemi hastalıklarına neden olabilecek patojenlere rastlandı. Araştırmacılar, uçak atık sularının insan kaynaklı biyolojik materyal açısından yoğun olması ve dış çevresel etkenlerden büyük ölçüde etkilenmemesi nedeniyle hastalık takibinde güçlü veriler sunduğunu belirtti.
COVID-19 varyantı haftalar önce tespit edildi
Çalışmada dikkat çeken bulgulardan biri de XEC isimli COVID-19 varyantının erken tespit edilmesi oldu. Araştırmacılar, varyantı 17 Eylül 2024'te Birleşik Krallık'tan kalkan uçakların atık sularında belirledi. Aynı varyantın ABD çıkışlı uçuşlarda görülmesi ise yaklaşık dört hafta sonra gerçekleşti. Elde edilen veriler, havacılık atık sularının yeni varyantların ülkeler arasında yayılımını klasik gözetim yöntemlerinden haftalar önce ortaya çıkarabileceğini gösterdi.
Küresel erken uyarı ağı önerisi
Bilim insanları, farklı ülkelerdeki uluslararası havalimanlarında benzer uygulamaların yaygınlaştırılmasını öneriyor. Genom dizileme ve hızlı veri paylaşımıyla desteklenecek küresel bir "nöbetçi havalimanları" ağı sayesinde yeni patojenlerin yayılımının neredeyse gerçek zamanlı izlenebileceği ifade ediliyor. Araştırmacılara göre bu sistem, olası salgınlarda hükümetlerin daha erken önlem almasını sağlayarak sınır kapatma veya kapsamlı seyahat yasakları gibi ağır tedbirlere ihtiyaç duyulmadan hedefe yönelik halk sağlığı politikalarının uygulanmasına katkı sunabilir.