Uzay yolculuğunun insan sağlığı üzerindeki etkilerine dair yapılan yeni bir araştırma, astronotların beyninin uzay görevleri sonrasında hem konum hem de şekil değiştirdiğini ortaya koydu. Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) dergisinde yayımlanan çalışmaya göre, mikro yerçekimi koşullarına maruz kalan astronotların beyinleri kafatası içinde “yukarı ve geriye doğru” yer değiştiriyor.
Duyu ve motor alanlarda belirgin kayma
Araştırmada, uzaydan dönen astronotların özellikle duygusal, duyu ve motor işlevlerden sorumlu beyin bölgelerinde belirgin kaymalar tespit edildi. Çalışmada ayrıca beynin üst ve alt bölümleri arasında farklı yönlerde ve doğrusal olmayan deformasyonların oluştuğu ifade edildi.
Astronotlar ile Dünya’daki katılımcılar karşılaştırıldı
Bilim insanları, 26 astronotun uzay görevleri öncesi ve sonrası çekilen MR görüntülerini, Dünya’da bulunan 24 sivil katılımcının uzun süreli “baş aşağı eğimli yatak istirahati” sırasında elde edilen beyin taramalarıyla karşılaştırdı. Uzmanlar, bu yöntemin uzaydaki sıvı kaymasını taklit etmek amacıyla uygulandığını belirtti.
Uzun görevler etkiyi artırıyor
Karşılaştırma sonucunda, Dünya’daki katılımcılarda da benzer beyin değişimleri görülürken, astronotlarda bu kaymaların çok daha belirgin olduğu saptandı. Araştırmacılar, özellikle uzun süreli uzay görevlerinin beyin üzerindeki etkilerinin daha güçlü olduğuna dikkat çekti.
Bazı değişimler kalıcı olabiliyor
Çalışmada, uzay uçuşuyla ilişkili beyin yer değiştirmeleri ve şekil değişikliklerinin sağlık ve insan performansı açısından ne anlama geldiğinin henüz tam olarak bilinmediği vurgulandı. Araştırmaya göre, beyin deformasyonlarının büyük bölümü astronotların Dünya’ya dönüşünden sonraki altı ay içinde toparlanırken, bazı değişikliklerin kalıcı olabildiği gözlemlendi.
“Görev süresi belirleyici”
Çalışmanın yazarlarından Florida Üniversitesi’nden Prof. Rachael Seidler, uzayda geçirilen sürenin beyin üzerindeki etkilerde belirleyici rol oynadığını söyledi. Seidler, bir yıl süren görevlerde bulunan astronotlarda en büyük değişimlerin görüldüğünü, iki haftalık görevlerde bile bazı etkilerin tespit edildiğini ifade etti.
NASA’dan dikkat çeken karar
Öte yandan NASA, geçtiğimiz hafta Şubat ayında dönmesi planlanan Crew-11 ekibindeki astronotların “tıbbi sorun” nedeniyle erken tahliye edileceğini açıklamıştı. Kurum yetkilileri, durumun acil bir tehlike oluşturmadığını belirtirken, bunun mikro yerçekimi ortamında ortaya çıkabilen tıbbi durumlardan biri olduğunu kaydetti. Olayla ilgili ayrıntılar paylaşılmazken, Crew-11 ekibinin erken tahliyesi Uluslararası Uzay İstasyonu tarihinde bir ilk olarak kayıtlara geçti.