Avustralya'daki Edith Cowan Üniversitesi (ECU) araştırmacıları, uyku düzeninin Alzheimer hastalığıyla bağlantılı genetik riskleri nasıl etkilediğini ortaya koyan dikkat çekici bir çalışmaya imza attı.
Araştırmada, beynin sıvı dolaşımını düzenleyen ve atık maddelerin temizlenmesini sağlayan AQP4 (Aquaporin-4) adlı gen mercek altına alındı. Özellikle uyku sırasında daha aktif çalışan bu sistemin, Alzheimer ile ilişkilendirilen zararlı proteinlerin beyinden uzaklaştırılmasında önemli rol oynadığı değerlendiriliyor.
Aynı gen herkesi aynı şekilde etkilemiyor
Bilim insanları, AQP4 geninin 13 yaygın varyantını katılımcıların uyku alışkanlıkları, beyin görüntüleri ve bilişsel performanslarıyla karşılaştırdı.
Elde edilen bulgular, bazı genetik varyantlara sahip kişilerin daha az uyuması halinde beynin gri maddesinde daha hızlı kayıp yaşandığını gösterdi. Bazı bireylerde ise uykuya dalma süresinin uzamasının beyin hacmindeki azalmayla ilişkili olduğu belirlendi.
Araştırmanın başyazarı Dr. Ayeisha Milligan Armstrong, "Önemli olan sadece hangi genlere sahip olduğunuz değil, bu genlerin yaşam tarzınızla nasıl etkileşime girdiğidir. Aynı genetik özellik, kişinin uyku düzenine bağlı olarak faydalı ya da zararlı etki gösterebilir." değerlendirmesinde bulundu.
Uyku sorunlarının etkisi kişiden kişiye değişiyor
Araştırmada öne çıkan bir diğer sonuç ise uyku bozukluklarının herkeste aynı etkiyi oluşturmaması oldu.
Uyku problemi yaşayan kişilerde hafıza ve düşünme becerilerindeki değişimlerin, sahip olunan AQP4 gen varyantına göre farklılık gösterdiği tespit edildi. Bu bulgu, kötü uyku düzeninin Alzheimer riskini herkeste aynı mekanizmayla artırmadığını ortaya koydu.
Araştırmacılar, bu farklılıkların aynı genetik riske sahip kişilerin neden farklı hızlarda bilişsel gerileme yaşadığını açıklamaya yardımcı olabileceğini ifade etti.
Kişiye özel tedbirler gündeme gelebilir
Uzmanlar, elde edilen bulguların gelecekte Alzheimer'ın önlenmesine yönelik kişiselleştirilmiş yaklaşımların geliştirilmesine katkı sağlayabileceğini belirtiyor.
Bununla birlikte araştırmacılar, çalışmanın uyku sorunlarının doğrudan Alzheimer hastalığına neden olduğunu göstermediğini vurguluyor. Aynı şekilde yalnızca uyku düzenini değiştirmenin genetik riski ortadan kaldırdığına dair de kesin bir kanıt bulunmuyor.
Bilim insanlarına göre araştırmanın en önemli mesajı ise kaliteli ve yeterli uykunun beyin sağlığını korumada düşünüldüğünden daha büyük bir öneme sahip olabileceği yönünde. Bu bulguların, Alzheimer riskinin daha iyi anlaşılması ve gelecekte kişiye özel koruyucu stratejilerin geliştirilmesi açısından önemli ipuçları sunduğu değerlendiriliyor.