Türkiye’nin 2053 net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda yerel yönetimlerin iklim değişikliğiyle mücadelesinde yeni bir dönem başlıyor. 4 Ağustos’ta Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren yönetmelikle birlikte 81 ilin iklim riskleri ve sera gazı emisyonları belirlenecek, her ilin kendi koşullarına uygun azaltım hedefleri ve uygulanacak projeler hazırlanacak. Böylece daha önce belediyeler tarafından farklı yöntemlerle hazırlanan yerel iklim planları, tüm illeri kapsayan ortak bir sistem altında yürütülecek.
Her ilin emisyon haritası çıkarılacak
Yerel planlar kapsamında illerin sera gazı envanterleri hazırlanarak emisyonların hangi sektörlerden kaynaklandığı belirlenecek. Binalar, ulaşım, sanayi, atık ve diğer sektörlerin enerji tüketimleri ayrı ayrı değerlendirilecek. Çalışmalar sonucunda enerji verimliliği yatırımlarına ihtiyaç duyulan alanlar, yenilenebilir enerji kapasitesinin artırılabileceği bölgeler ve en yüksek emisyon azaltımını sağlayabilecek projeler tespit edilecek.
GES ve elektrikli araçlar yaygınlaşacak
Hazırlanacak planlarda belediye binalarında enerji verimliliği çalışmaları, çatı üstü güneş enerjisi sistemleri (GES), elektrikli belediye araçları, toplu taşıma yatırımları ve atıktan enerji üretimi gibi projeler yer alabilecek. Bu projelerin ne kadar enerji tasarrufu sağlayacağı ve sera gazı emisyonlarını ne ölçüde azaltacağı da hesaplanacak. Böylece iklim politikalarının yalnızca çevre birimlerinin çalışma alanı olmaktan çıkarılarak enerji, ulaşım, sanayi, tarım, su yönetimi, şehircilik ve yatırım politikalarına entegre edilmesi hedefleniyor.
Planların bütçesi de belirlenecek
Yönetmelikle birlikte her iklim eylemi için tahmini bütçe ve olası finansman kaynaklarının da planlama aşamasında belirlenmesi öngörülüyor. Çatı GES, enerji verimliliği, elektrikli ulaşım ve düşük karbonlu altyapı gibi çalışmaların maliyeti, uygulama takvimi, sağlayacağı enerji tasarrufu ve emisyon azaltımı ortaya konularak yatırım projelerine dönüştürülmesi planlanıyor. Yönetmelik doğrudan yeni bir finansman fonu oluşturmazken, belediyelerin ulusal destek programları, İller Bankası kaynakları, uluslararası finans kuruluşları, iklim fonları ve hibe programlarına sunabileceği projelerin hazırlanmasına katkı sağlaması amaçlanıyor.
İl iklim kurulları 2026 sonuna kadar kurulacak
İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulları, 31 Aralık 2026’ya kadar valilerin başkanlığında oluşturulacak. Kurullarda belediyeler, kamu kurumları, üniversiteler, meslek kuruluşları ve diğer ilgili paydaşlar yer alacak. 2026 yılında kurumsal yapılanmanın ve veri hazırlıklarının tamamlanması, 2027 yılında ise sera gazı envanterleri ile iklim risk değerlendirmelerinin hazırlanması planlanıyor.
İlk planlar 2028-2032 dönemini kapsayacak
İlk Yerel İklim Değişikliği Eylem Planları (YİDEP), 2028-2032 dönemini kapsayacak ve 31 Aralık 2027’ye kadar karara bağlanacak. Planlarda hedefler, uygulanacak eylemler, sorumlu kurumlar, bütçeler ve finansman kaynakları yer alacak. Karara bağlanan planlar E-YİDEP sistemine aktarılacak ve İklim Portal üzerinden kamuoyuyla paylaşılacak. Planlar beş yılda bir güncellenecek.
Enerji dönüşümü her yıl takip edilecek
YİDEP kapsamında gerçekleştirilen çalışmaların sonuçları her yıl izlenecek. Belediyeler, bir önceki yıl hayata geçirilen eylemleri ve elde edilen sonuçları her yıl 30 Haziran’a kadar E-YİDEP sistemine girecek. İl sera gazı envanterleri de yıllık olarak güncellenecek. Enerji dönüşümündeki ilerleme; kurulan güneş enerjisi kapasitesi, yenilenebilir kaynaklardan üretilen enerji miktarı, belediye binalarındaki enerji tüketimi, elektrikli ve düşük emisyonlu araç sayısı, toplu taşıma kullanım oranı, yıllık enerji tasarrufu ve azaltılan sera gazı emisyonu gibi göstergeler üzerinden değerlendirilecek.
Hedeflerden sapma olursa müdahale edilecek
İzleme sonuçları her yıl İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulları tarafından değerlendirilecek. Hedeflerden sapma veya uygulamalarda gecikme tespit edilmesi halinde sorumlu kurumların gerekli önlemleri alması sağlanacak. Yıllık değerlendirme raporları 31 Ekim’e kadar sisteme girilerek kamuoyuyla paylaşılacak. Böylece 81 ilde iklim hedeflerinin yalnızca kağıt üzerinde kalmaması, uygulamaların düzenli olarak takip edilmesi ve sonuçlarının kamuoyuna açıklanması amaçlanıyor.
