Türkiye’de 1968 kuşağının en bilinen isimleri arasında yer alan Deniz Gezmiş, Hüseyin İnan ve Yusuf Aslan, 6 Mayıs 1972’de idam edildi. Genç yaşta hayatlarını kaybeden üç isim, Türkiye’nin siyasi tarihinde hem tartışmaların hem de hafızalarda yer eden süreçlerin merkezinde bulunuyor. İdam kararları, 1970’li yılların siyasi atmosferi ve artan toplumsal gerilimleri içinde şekillendi. Üç ismin yargı süreci ve ardından gelen infaz, Türkiye’de idam uygulamalarının en çok konuşulan örneklerinden biri olarak kayıtlara geçti.
Siyasi gerilimin yükseldiği dönem
27 Mayıs 1960 askeri müdahalesinin ardından Türkiye’de siyasi dengeler yeniden şekillenirken, eski Başbakan Adnan Menderes ile bakanlar Fatin Rüştü Zorlu ve Hasan Polatkan’ın idam edilmesi ülkede derin etkiler yarattı. Bu süreç, özellikle sağ kesimde “intikam” söylemlerinin yükselmesine neden oldu. 1970’li yıllara gelindiğinde ise sağ ve sol görüşlü gruplar arasındaki çatışmalar daha görünür hale geldi. Bu dönemde Deniz Gezmiş, Sinan Cemgil ve Hüseyin İnan ile birlikte Türkiye Halk Kurtuluş Ordusu’nu (THKO) kurdu.
THKO ve yargı süreci
Ocak 1971’de THKO adına Ankara’da gerçekleştirilen banka soygununun ardından, Deniz Gezmiş ve Yusuf Aslan hakkında yakalama kararı çıkarıldı. İkili için “vur emri” ve ödül konulduğu da dönemin gelişmeleri arasında yer aldı. 12 Mart 1971 muhtırasından kısa süre sonra Deniz Gezmiş ve Yusuf Aslan Sivas’ın Gemerek ilçesinde yakalanırken, Hüseyin İnan ise bir süre sonra Kayseri’de gözaltına alındı. Üç isim, Ankara 1 No’lu Sıkıyönetim Askeri Mahkemesi’nde yargılandı. Yargılama sonucunda Türk Ceza Kanunu’nun 146’ncı maddesi kapsamında, “devletin anayasal düzenini ortadan kaldırmaya teşebbüs” suçundan idam cezasına çarptırıldılar.
Meclis onayı ve infaz kararı
Mahkeme kararının ardından dosya Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne (TBMM) taşındı. Yapılan oylamada idam cezaları onaylandı. Meclis görüşmeleri sırasında sert tartışmalar yaşanırken, karar siyasi kamplaşmayı da derinleştirdi. Dönemin bazı milletvekilleri kararı savunurken, bazıları ise ilerleyen yıllarda pişmanlıklarını dile getirdi. Adalet Partisi kökenli siyasetçilerden Nahit Menteşe, “Deniz Gezmiş ve arkadaşları konusunda yanlış yaptık” ifadelerini kullandı. Süleyman Demirel ise yıllar sonra yaptığı değerlendirmede “O günün şartları öyle icap ettiriyordu” dedi.
6 Mayıs 1972 sabahı
O dönem 25 yaşında olan Deniz Gezmiş ve Yusuf Aslan ile 23 yaşındaki Hüseyin İnan, 6 Mayıs 1972 sabaha karşı idam edildi. Bu tarih, Türkiye siyasi tarihinde derin iz bırakan günlerden biri olarak hafızalara kazındı. İdamların ardından geçen yıllarda üç isim her yıl çeşitli etkinliklerle anılmaya devam etti. Sosyal medyada ve farklı platformlarda Deniz Gezmiş, Hüseyin İnan ve Yusuf Aslan için anma mesajları paylaşılırken, siyasetçiler ve sivil toplum temsilcileri de farklı açıklamalarla bu süreci değerlendirmeyi sürdürdü.
