Lübnan, Arap Körfezi, İsrail ve İran hattında farklı cephelerde süren çatışmalar, 100. gününü geride bırakırken savaşın etkileri artık yalnızca bölge ülkeleriyle sınırlı kalmıyor. Newsweek tarafından yayımlanan bir rapora göre, savaşın toplam maliyetinin orta ve uzun vadede 1 trilyon doların üzerine çıkabileceği değerlendiriliyor. Çatışmaların askeri boyutunun yanı sıra enerji güvenliği, küresel ticaret ve insani krizler üzerinde de derin etkiler yarattığı belirtiliyor.
39 gün çatışma, 61 gün ateşkes
28 Şubat’ta başlayan süreçte 39 gün boyunca yoğun sıcak çatışmalar yaşanırken, 61 günlük dönemde ateşkes uygulandı. Ancak ateşkese rağmen bölgedeki gerilim tamamen sona ermedi. Bu süreçte İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatması ve ABD’nin deniz ablukası uygulamaları, küresel enerji piyasalarında ciddi dalgalanmalara neden oldu.
Hürmüz Krizi enerji piyasalarını sarstı
İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatması, küresel petrol ve doğal gaz arzında büyük bir şoka yol açtı. Küresel ham petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 25’i ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ticaretinin yüzde 20’si bu güzergâh üzerinden gerçekleştiği için, karar dünya enerji piyasalarında ciddi bir kırılma yarattı. Basra Körfezi’nde günlük yaklaşık 14 milyon varil petrol akışının etkilenmesiyle, toplamda 1 milyar varilden fazla petrolün sevkiyatının aksadığı tahmin ediliyor.
Binlerce saldırı, karşılıklı yoğun ateş
Savaş süresince ABD ve İsrail’in İran topraklarında en az 3 bin 145 saldırı düzenlediği belirtilirken, İran’ın buna 1.726 füze ve insansız hava aracı saldırısıyla karşılık verdiği ifade ediliyor. Her iki tarafın da yüzlerce saldırısının hava savunma sistemleri tarafından engellendiği, buna rağmen çatışmaların yüksek yoğunlukta devam ettiği kaydediliyor.
ABD’nin füze stoku tartışması
Çatışmaların en dikkat çeken boyutlarından biri de ABD’nin kullandığı askeri mühimmat oldu. ABD’nin savaş boyunca 1.000’den fazla Tomahawk füzesi kullandığı belirtiliyor. Uzmanlara göre bu, ABD askeri tarihinde söz konusu sistemin en yoğun kullanım dönemlerinden biri olarak değerlendiriliyor. Ayrıca Washington’un savaş öncesi stoklarının yaklaşık yüzde 30’unun tüketildiği ve bu kapasitenin yeniden oluşturulmasının yıllar sürebileceği ifade ediliyor.
Savaşın maliyeti 1 trilyon doları aşabilir
Mayıs ayı itibarıyla savaşın doğrudan maliyetinin 29 milyar dolara ulaştığı belirtiliyor. Ancak askeri altyapı onarımları, yeniden silahlanma ve operasyon giderleri de hesaba katıldığında toplam maliyetin 1 trilyon doları aşabileceği öngörülüyor.
Milyonlarca insan yerinden edildi
Birleşmiş Milletler verilerine göre savaş nedeniyle İran’da yaklaşık 3,2 milyon kişi yerinden edildi. İran makamları ise 3 bin 468 kişinin hayatını kaybettiğini, 26 bin 500’den fazla kişinin yaralandığını açıkladı. Kayıpların büyük bölümünü sivillerin oluşturduğu bildiriliyor.
Bölgesel savaşa dönüşen kriz
Uzmanlara göre çatışma artık yalnızca İran, İsrail ve ABD arasında bir gerilim olmaktan çıktı. Etkisi Arap Körfezi’nden Doğu Akdeniz’e kadar uzanan geniş bir coğrafyaya yayılan savaşın, doğrudan veya dolaylı olarak 16 ülkeyi etkileyen bölgesel bir çatışmaya dönüştüğü değerlendiriliyor. Newsweek raporu ise en kritik soruyu gündeme taşıyor: “Çatışmanın sonu gerçekten görünüyor mu?”
