Yedi yıl süren yeni bir araştırma, gün içinde uzun süre hareketsiz kalmanın, düzenli egzersiz yapılsa bile beyin sağlığı üzerinde olumsuz etkiler yaratabileceğini ortaya koydu. Özellikle Alzheimer ile ilişkili APOE-e4 genine sahip bireylerde, fazla oturma süresi bilişsel gerileme ve bazı beyin bölgelerinde küçülme ile ilişkilendirildi.
Çalışmaya demansı olmayan 400’den fazla yaşlı birey katıldı. Katılımcılar yedi yıl boyunca takip edildi; bileklerine takılan aktivite izleyicilerle günlük hareket düzeyleri ölçüldü. Ayrıca MRI taramaları yapıldı ve Alzheimer riskiyle bağlantılı APOE-e4 gen testi uygulandı.
Elde edilen sonuçlara göre, gün içinde daha uzun süre oturan bireylerde bilişsel performansın daha hızlı gerilediği ve bazı beyin bölgelerinde hacim kaybı görüldüğü tespit edildi. Katılımcıların yaklaşık %90’ı önerilen haftalık 150 dakikalık fiziksel aktivite seviyesine ulaşmasına rağmen, uzun süreli oturma etkisinin devam ettiği belirlendi.
Uzmanlardan kritik uyarı
Çalışmanın başyazarı Dr. Marissa A. Gogniat, fiziksel aktivite düzeyi yüksek olsa bile hareketsiz kalma süresinin bağımsız bir risk faktörü olabileceğini belirtti. Gogniat, “Daha fazla hareketsiz davranış, daha büyük bilişsel gerileme ve sinirsel dejenerasyonla ilişkiliydi” dedi.
Araştırmacılardan Dr. David Hunter ise hareketsiz yaşamın beyinde genel inflamasyonu artırabileceğini ve bunun uzun vadede nörolojik etkiler yaratabileceğini ifade etti.
Oturma süresi ve beyin sağlığı ilişkisi
Bilim insanlarına göre uzun süre oturmanın beyin üzerindeki etkisi tam olarak açıklanabilmiş değil. Ancak olası mekanizmalar arasında artan inflamasyon, damar sağlığındaki değişiklikler ve öğrenme ile hafızayı etkileyen sinaptik plastisite kaybı yer alıyor.
Öte yandan, okuma ve kart oyunu gibi zihinsel olarak aktif kalınan oturma aktivitelerinin, televizyon izlemek gibi pasif davranışlara göre daha faydalı olabileceği belirtiliyor.
Ne yapılmalı?
Uzmanlar, beyin sağlığını korumak için yalnızca spor yapmanın yeterli olmadığını, gün içindeki oturma sürelerinin de bölünmesi gerektiğini vurguluyor. Kısa yürüyüşler, sık mola verme ve aktif kalma alışkanlıkları riskin azaltılmasına katkı sağlayabilir.
Ayrıca yüksek tansiyon, diyabet, işitme kaybı, sigara ve alkol kullanımı gibi diğer risk faktörlerinin kontrol altına alınmasının da demans riskini düşürmede önemli olduğu belirtiliyor.
Araştırma, Alzheimer’ı önleyecek tek bir çözüm olmadığını, sağlıklı yaşamın bütüncül bir yaklaşım gerektirdiğini bir kez daha ortaya koyuyor.