Türkiye gazetesinden Esma Altın haberine göre, dünyanın en eski ve en büyük kütüphanelerinden birine sahip olan Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Kütüphanesi’nin arşivinde başlatılan dijitalleşme projesiyle milyonlarca belge halka açılıyor.
TBMM Kütüphanesi Başkanı, Arşiv Uzmanı ve Tarihçi Azmi Güler, 1908-1920 Osmanlı dönemi Meclis tutanakları ile 1920’den günümüze TBMM Genel Kurul tutanaklarının kütüphanenin internet sitesi üzerinden tam metin olarak erişilebildiğini söyledi. Kütüphanede yaklaşık 353 bin kitap, 65 bin cilde yakın dergi, 30 bin 553 cilt gazete, 1.067 harita, 118 yazma eser ve 1.552 nadir eser olmak üzere toplam 30 milyon belge bulunuyor.
Tarihi belgeler halkın erişimine açıldı
Güler, kütüphanede İkinci Meşrutiyet sonrası kurulan Meclis-i Mebusan’dan günümüze uzanan Meclis tutanakları, 1950-1960 Demokrat Parti dönemi evrakları ve 1960 Yassıada belgeleri gibi önemli dokümanların halkın erişimine açıldığını belirtti.
İlk Meşruiyet sonrası kurulan Meclis-i Mebusan tutanaklarının Çırağan Sarayı’ndaki yangında kaybolduğunu aktaran Güler, 1920-1927 yılları arasında görev yapan İstiklal Mahkemesi arşivlerinin ise özel güvenlikli alanlarda korunduğunu söyledi.
Gazeteler 1831’den bugüne dijitalleşiyor
Süreli yayınların dijitalleştirilmesi kapsamında, 1831’de yayımlanan Osmanlı dönemi gazetesi Takvim-i Vekāyi’den günümüze kadar tüm ulusal ve uluslararası gazete ve dergiler dijital arşive ekleniyor. Geliştirilen altyapı sayesinde yayınlara yüksek çözünürlükte erişim sağlanabiliyor ve kopyalama yapılabiliyor.
Güler, Ekim 2025 itibarıyla 790 dergi başlığı ve 91 ulusal gazetenin yayımlandığı günden bugüne okunabildiğini, dijital arşivin 10 milyon görüntüye ulaştığını ve sistemin ortalama 5 milyon kişi tarafından kullanıldığını aktardı.
Akademik araştırmalar için büyük kaynak
Bu dijital arşiv, yüksek lisans ve doktora öğrencileri ile araştırmacılar için eşsiz bir kaynak oluşturuyor. Güler, tüm vatandaşların belgelere erişebileceğini ve 12 bin e-Kitap’ın da sisteme aktarılacağını belirterek arşivin kapasitesinin genişletileceğini açıkladı.
Dünyada eşi olmayan yazma eserler
Kütüphanede, dünyada başka hiçbir yerde bulunmayan 118 yazma eser de korunuyor. Bunlardan biri, Birinci Dünya Savaşı’nda Sibirya’daki esir kampındaki tutsaklar tarafından hazırlanan el yazısı dergi “Vaveyla” (Çığlık). Dergideki resim, süsleme ve motifler tamamen el yapımı ve başlığında “Haftalık her şeyden bahis, ciddi, mizahi mecmuadır” ifadesi yer alıyor. Her nüshanın başında Rusça “görülmüştür” mührü bulunuyor.
Bir diğer önemli eser ise hicri 1283 (miladi 1867) tarihli el yazması Kur’ân-ı Kerim. Buhara Emîrliği tarafından TBMM Kütüphanesi’ne hediye edilen eser, Özbek motifleriyle süslenmiş ve Emîr Timur için özel olarak hazırlanmış.
