Türkiye ile Irak arasındaki enerji iş birliğinde yeni projeler gündeme gelirken, Kalkınma Yolu Projesi’nin enerji boyutu da öne çıktı. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, Irak Petrol Bakanı Basim Muhammed Hüdeyir ve beraberindeki heyetin Ankara ziyaretinin ardından iki ülke arasındaki enerji ilişkilerine ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Basra Körfezi’nden başlayarak Irak üzerinden Türkiye ve Avrupa’ya uzanması planlanan Kalkınma Yolu’nun yalnızca kara ve demir yolu bağlantısından ibaret görülmemesi gerektiğini belirten Bayraktar, petrol, doğal gaz ve elektrik iletim hatlarının da aynı güzergaha entegre edilmesi gerektiğini söyledi. Bakan, böyle bir modelin hayata geçirilmesi halinde projenin ekonomik değerinin önemli ölçüde artacağını ifade etti.
Kalkınma Yolu enerji koridoruna dönüşebilir
Kalkınma Yolu Projesi, Basra Körfezi’ni Irak üzerinden Türkiye’ye, buradan da Avrupa pazarlarına bağlayan geniş kapsamlı bir ulaştırma ve ticaret koridoru olarak planlanıyor. Bayraktar, projenin enerji altyapısıyla desteklenmesi halinde Türkiye, Irak ve bölgedeki diğer üretici ülkeler açısından daha kapsamlı bir bağlantı kurulabileceğini belirtti. Bayraktar, “Türkiye olarak Kalkınma Yolu’nun yalnızca bir ulaştırma koridoru değil, petrol, doğal gaz ve güzergah boyunca elektrik iletim hatlarıyla desteklenen stratejik bir ‘enerji yolu’ olarak inşa edilmesinde kararlıyız” ifadelerini kullandı. Enerji altyapısının ulaştırma yatırımlarıyla eş zamanlı ve entegre biçimde geliştirilmesinin, güzergahın ekonomik değerini yükselteceğini söyledi. Bakan Bayraktar’ın verdiği rakamlara göre petrol ve doğal gaz taşımacılığının bu güzergah üzerinden geliştirilmesi, yıllık yaklaşık 80 milyar dolarlık ekonomik büyüklük oluşturma potansiyeline sahip. Buradaki 80 milyar dolarlık rakamın Türkiye’nin doğrudan elde edeceği gelir değil, taşınacak enerji kaynaklarının oluşturabileceği ekonomik değer olduğu belirtiliyor.
Petrol taşımacılığında hedef günlük 2,5 milyon varil
Kalkınma Yolu’nun enerji ayağında özellikle Irak petrolü önemli bir potansiyel oluşturuyor. Bayraktar, güzergah üzerinden günlük 2,5 milyon varile kadar petrol taşıma kapasitesine ulaşılabileceğini belirtti. Irak’ın günlük yaklaşık 4 milyon varil petrol ürettiğini, Kuveyt’in ise yaklaşık 2 milyon varillik üretim kapasitesine sahip olduğunu aktaran Bayraktar, bölgedeki petrolün bir bölümünün Kalkınma Yolu güzergahına yönlendirilmesinin mümkün olduğunu söyledi. Güzergahın günlük 2,5 milyon varillik kapasiteye ulaşması halinde ekonomik değerin yıllık yaklaşık 65-70 milyar dolara çıkabileceğini belirten Bayraktar, Irak üretiminin yüzde 40 ila 50’sinin bu rotaya yönlendirilmesi halinde önemli bir ticaret potansiyeli ortaya çıkacağını ifade etti. Türkiye’nin mevcut petrol altyapısının da bu hedefte önemli rol oynayabileceği belirtiliyor. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı daha önce Irak-Türkiye Ham Petrol Boru Hattı’nın mevcut kapasitesinin günlük 1,5 milyon varil olduğunu, bu kapasitenin 2-2,5 milyon varile çıkarılması ve hattın Basra’ya kadar uzatılması yönünde potansiyel bulunduğunu açıklamıştı.
Katar gazı için alternatif güzergah gündemde
Kalkınma Yolu’nun enerji potansiyeli petrol taşımacılığıyla sınırlı kalmayacak. Bayraktar, projenin doğal gaz taşımacılığı açısından da önemli bir alternatif güzergah oluşturabileceğini söyledi. Bu kapsamda özellikle Katar’ın doğal gaz ihracatının Irak üzerinden Türkiye’ye, buradan da Avrupa’ya ulaştırılması seçeneği gündeme geliyor. Katar’ın doğal gaz ihracatında ağırlıklı olarak LNG tankerlerini kullandığını hatırlatan Bayraktar, Körfez’den Avrupa’ya uzanan alternatif kara bağlantılarının stratejik açıdan önem taşıdığını belirtti. Katar gazının bir bölümünün Türkiye’de kullanılması, kalan bölümünün ise Avrupa pazarlarına gönderilmesi şeklinde bir modelin değerlendirilebileceğini ifade eden Bayraktar, petrol ve doğal gaz taşımacılığının birlikte yaklaşık 80 milyar dolarlık yıllık ekonomik büyüklük oluşturabileceğini söyledi.
Hürmüz Boğazı’na alternatif oluşturma hedefi
Kalkınma Yolu’nun enerji koridoruna dönüştürülmesi önerisinin arkasındaki önemli başlıklardan biri de enerji arz güvenliği. Bayraktar, Hürmüz Boğazı’nda yaşanabilecek olası riskler nedeniyle enerji kaynaklarının dünya piyasalarına ulaştırılmasında alternatif güzergahların öneminin arttığını belirtti. Bu çerçevede Irak petrolünün Türkiye üzerinden Ceyhan’a ulaştırılması ve buradan dünya piyasalarına açılması, Körfez kaynakları için farklı bir çıkış noktası oluşturabilir. Bakanlık, daha önce Kerkük-Ceyhan hattının kapasitesinin artırılması ve hattın Basra’ya kadar uzatılması halinde Türkiye’nin önemli bir enerji geçiş merkezi haline gelebileceğini açıklamıştı.
Ceyhan için küresel enerji merkezi hedefi
Kalkınma Yolu’nun enerji boyutuyla birlikte Ceyhan’ın da daha büyük bir enerji ticaret merkezine dönüştürülmesi hedefleniyor. Bayraktar, Ceyhan’ın yalnızca petrolün taşındığı bir terminal olarak değil, petrol ve petrol ürünlerinin depolandığı, ticaretinin yapıldığı ve fiyatlandığı uluslararası bir merkez haline getirilebileceğini ifade etmişti. Türkiye’nin Irak’taki petrol sahalarında daha etkin rol üstlenmesi de bu hedefin parçalarından biri olarak gösteriliyor. Enerji Bakanlığı, TPAO’nun Kerkük’teki sahalarda faaliyet yürüten şirkete ortak olmasıyla birlikte Irak’taki petrol üretiminin artırılması konusunda yeni fırsatlar oluştuğunu açıklamıştı. Bayraktar, Irak’ın yeni hükümetiyle petrol ve doğal gazın yanı sıra elektrik, rafineri-petrokimya ve enerji altyapısı alanlarında daha kapsamlı iş birlikleri geliştirilmesi için ortak çalışma gruplarının devreye alınacağını da bildirdi. Bakanlığın açıklamasına göre iki ülke arasında uzun dönemli ve daha kapsamlı yeni bir enerji anlaşması için de yol haritası oluşturuluyor.
Ticaret koridorundan çok boyutlu enerji hattına
Kalkınma Yolu’nun enerji kaynaklarıyla desteklenmesi, projenin yalnızca ulaştırma ve ticaret alanında değil, bölgesel enerji güvenliği açısından da önem kazanmasını sağlayabilir. Petrolün Irak ve Körfez’den Türkiye üzerinden dünya pazarlarına ulaştırılması, doğal gaz için alternatif güzergah oluşturulması ve elektrik iletim altyapısının aynı koridora dahil edilmesi, projenin kapsamını genişletecek başlıklar arasında yer alıyor. Bayraktar’ın açıklamaları doğrultusunda Türkiye, Kalkınma Yolu’nu enerji ve ulaştırma altyapılarının birlikte ilerlediği stratejik bir koridora dönüştürmeyi hedefliyor. Projenin enerji ayağının gerçekleşmesi halinde güzergah üzerinden yaratılabilecek yıllık ekonomik büyüklüğün yaklaşık 80 milyar dolara ulaşabileceği öngörülüyor.
