İzmir’in kent belleğinde önemli bir yere sahip olan Şato, Varyant’ın üst bölümündeki konumuyla yıllardır kentin önemli simge yapıları arasında yer alıyor. Körfez, Karşıyaka ve Yamanlar Dağı manzarasına hakim noktada bulunan yapı, 1954 yılında mimarlar Rıza Aşkan ve Doğan Tekeli tarafından “Şark Kahvesi” olarak tasarlandı. O dönem İzmirlilere dinlenme ve sosyalleşme imkanı sunan yapı, aradan geçen yaklaşık 70 yılın ardından farklı bir işlevle aynı buluşma kültürünü sürdürüyor.
Varyant’ın üzerinde 70 yıllık İzmir hatırası
Şato, Eşrefpaşa ve Hatay’ın gelişiminde önemli rol oynayan Varyant yolunun kente kazandırıldığı dönemde inşa edildi. Yol ile Bahri Baba Parkı arasındaki eğimli arazi üzerine iki katlı olarak tasarlanan yapının giriş bölümünde geniş bir salon, alt bölümünde ise açık oturma terasları bulunuyordu. Dönemin belediye yayınlarında Şark Kahvesi’nin, Vali Rahmi Bey Parkı’nın üst kısmında, kente ve körfeze hakim bir noktada konumlandığı ve İzmirlilere temiz ve nezih bir ortamda dinlenme ve eğlenme imkanı sunmasının amaçlandığı belirtiliyordu. Aradan geçen yıllarda Şato’nun kullanım amacı birkaç kez değişti. Bir dönem düğün salonu ve restoran olarak kullanılan yapı, 1990’lı yıllarda da çeşitli yapısal değişiklikler geçirdi. Ancak kente hakim konumu ve İzmirlilerin kullanımına açık niteliği korunmaya devam etti.
Şark Kahvesi’nden İzmirli Kahve’ye
Şato’nun geçmişiyle bugününü birbirine bağlayan en dikkat çekici unsur ise kahve kültürünün yıllar sonra aynı yapıya dönmesi oldu. 1954 yılında Şark Kahvesi olarak hizmet veren yapıda bugün İzmirli Kahve bulunuyor. Geçmişte kahve içip sohbet eden İzmirlilerin oturduğu masalarda bugün çoğunlukla sınavlarına hazırlanan gençler ders çalışıyor, kitap okuyor ve kahvelerini içiyor. Böylece yapının kamusal buluşma işlevi, değişen ihtiyaçlara göre yeni bir biçimde devam ediyor. İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından kütüphane olarak da kullanılan Şato, özellikle sınavlara hazırlanan gençlerin çalışma alanlarından biri haline geldi. Tarihi yapının atmosferi, manzarası ve sakin ortamı öğrenciler tarafından tercih edilirken, İzmirli Kahve de gençlere uygun fiyatlı kahve ve sosyal alan imkanı sunuyor.
Geçmişin kahve masalarında bugün ders çalışılıyor
Şato Kütüphanesi’ni kullanan öğrenciler için yapı yalnızca ders çalışılan bir alan olmanın ötesine geçiyor. KPSS’ye hazırlanan Rümeysa Acay, Buca’dan neredeyse her gün Şato’ya geldiğini ve sabah saatlerinden akşama kadar burada çalıştığını belirterek, yapının atmosferinin sınav stresini azaltmasına yardımcı olduğunu ifade ediyor. KPSS’ye hazırlanan Elif Şavlı da gününün yaklaşık 11 saatini Şato’da geçirdiğini belirterek, yapıyı “evimiz gibi” gördüğünü söylüyor. Şato’nun manzarasının kendisini iyi hissettirdiğini ifade eden Şavlı, İzmirli Kahve’den de gün içerisinde yararlandığını aktarıyor. Şato Kütüphanesi’ni 2024 yılından bu yana kullanan Merve Zemzem ise farklı çalışma alanlarını denemesine rağmen yeniden Şato’ya döndüğünü belirtiyor. Yapının kendine özgü atmosferini “ev huzuru” olarak tanımlayan Zemzem, İzmirli Kahve’nin de bu yıl mekana önemli bir katkı sunduğunu ifade ediyor. Yaklaşık 70 yıl önce kahve, sohbet ve dinlenme amacıyla İzmirlileri bir araya getiren Şato, bugün kitaplar, ders notları ve kahve eşliğinde yeni kuşağın buluşma noktası olmayı sürdürüyor. Tarihi yapı, değişen işlevine rağmen kent yaşamının bir parçası olma özelliğini koruyor.
