İzmir Körfezi’nin uzun süredir yaşadığı kirlilik sorununda gemi trafiğinin rolü sıkça tartışılıyor ancak “gemiler ne kadar süre girmesin ki körfez kirlenmesin” sorusuna net ve bilimsel bir süre biçen resmi bir çalışma ya da eylem planı kamuoyuyla paylaşılmadı.

Uzmanlara göre iç körfez sığ yapısı ve zayıf su sirkülasyonu nedeniyle dışarıdan gelen kirleticilerin kolayca dağılmadığı bir ortam sunuyor. Bu nedenle her türlü deşarjın etkisi uzun süre hissediliyor. Son yıllarda drone taramalarıyla tespit edilen çok sayıda olayda, Alsancak Limanı çevresi, tersane bölgesi ve çeşitli gemi faaliyetlerinden kaynaklanan mazot, yağ ve sintine atıklarının körfez yüzeyini kapladığı görüldü.

İzmir Büyükşehir Belediyesi bu tür kirlilikleri kayıt altına alıp ilgili bakanlıklara bildirse de gemi kaynaklı deşarjlara yönelik denetim ve ceza yetkisi Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’ndadır; belediyenin yetki talebi ise reddedilmiştir. Belediye, 30’dan fazla kamera ve sensörlü izleme sistemi kurarak gemilerin atık bırakma girişimlerini anlık takip etmeyi planlamaktadır. Resmi raporlarda iç körfezdeki kirliliğin ana nedenleri arasında arıtma tesislerinin kapasite sorunları, yıllarca biriken dip çamuru, derelerden ve özellikle Gediz Nehri'nden gelen kaçak deşarjlar gösteriliyor. Gemi trafiği bu tabloya ek bir baskı unsuru olarak eklenmekte; kontrolsüz atık bırakımları yüzey kirliliğini anında görünür hale getirmekte. Körfezin kendini yenileme kapasitesi sınırlı olduğu için, yalnızca gemi girişinin belirli bir süre yasaklanması tek başına kalıcı çözüm sağlamaz; deşarjların kaynağında önlenmesi, arıtma verimliliğinin artırılması ve dip tarama ile sirkülasyonun güçlendirilmesi gerektiği yine uzmanların bildirdikleri görüşler arasında yer alıyor. Belediye dip tarama çalışmalarıyla 1 milyon tondan fazla çamur çıkardığını belirtirken, sirkülasyon kanalı gibi projelerin devamı önem taşıyor. Uzmanlar ve yerel yönetimler, gemi kaynaklı kirliliğe karşı etkin izleme, caydırıcı cezalar ve sürekli denetimin şart olduğunu vurgulanıyor. Şu ana kadar önerilen geçici gemi giriş kısıtlamaları daha çok inşaat veya güvenlik gerekçeleriyle yapılmış, kirlilik iyileşmesi için belirli bir süre yasak öngören somut bir plan açıklanmadı. Körfezin su kalitesinin düzelmesi için gemilerin deşarj disiplinine uyması, liman ve tersane faaliyetlerinin sıkı denetimi ve karasal kaynakların kontrolü birlikte yürütülmeli. Mevcut verilere göre gemi trafiğinin tamamen durdurulması kısa vadede yüzey kirliliğini azaltabilir ancak dipteki birikmiş yük ve sürekli gelen karasal girdiler nedeniyle kalıcı iyileşme için çok daha kapsamlı ve uzun soluklu tedbirler gerekiyor. İzleme sistemlerinin devreye girmesi ve bakanlıklar arası koordinasyonun güçlenmesi halinde gemi kaynaklı olayların sıklığı azalabilir; aksi halde kısıtlamalar geçici etki yaratmaktan öteye geçmez. Sonuç olarak körfezin kirlenmemesi için gemilerin girmemesi gereken kesin bir süre bilimsel olarak belirlenmemiş olup, çözüm daha çok deşarj kontrolü, arıtma yatırımları, tarama ve sürekli denetim üzerine kuruludur. Bu yaklaşım hayata geçirilmeden yalnızca gemi yasağına odaklanmak, sorunun diğer ve daha büyük kaynaklarını göz ardı etme riski taşıyor.

Bu konuda hiç şüphe yok ki uzmanlardan net görüşler alınarak bu sorun çözülmeli. Kalıcı bir çözüm için gemi trafiği büyük bir önem taşıyor. Eğer bu sorun çözülürse İzmir Körfezi rahat bir nefes alacak ve önümüzdeki yıllarda körfez temizlenecek.