İran’da siyasi ve dini hayat, ülkedeki en üst düzey dini liderin değişimiyle yeni bir döneme girdi. 28 Şubat’ta ABD ve İsrail’in hava saldırıları sonucu dini lider Ali Hamaney’in öldürülmesinin ardından, oğlu Mücteba Hamaney kısa süreli bir belirsizlik dönemi geçirdi. Ülkeden birkaç gün boyunca haber alınamayan Mücteba, 3 Mart’ta resmi medya aracılığıyla sağ olduğunu ve ülkenin önemli meseleleri hakkında istişare ve incelemelerde bulunduğunu duyurdu. 8 Mart Pazar akşamı ise Uzmanlar Meclisi tarafından yeni dini lider olarak resmen ilan edildi.
Mücteba Hamaney’in seçilmesi ve ilk tepkiler
Dini lideri seçmekle görevli 88 din adamından oluşan Uzmanlar Meclisi, Mücteba Hamaney’in Ali Hamaney’in yerine geçtiğini duyurdu. Devrim Muhafızları ile bağlantılı yarı resmi Fars Haber Ajansı’na göre, bu duyurunun Ali Hamaney’in cenazesinden önce yapılması beklenmiyordu. ABD Başkanı Donald Trump, Mücteba Hamaney’in seçilmesini “kabul edilemez” olarak nitelendirmiş ve yeni liderin kendi onaylamadığı biri olması durumunda “çok uzun süre hayatta kalamayacağını” belirtmişti. Mücteba, babasının aksine daha önce öne çıkmamış ve resmi herhangi bir görev üstlenmemişti. Kamuoyuna yaptığı konuşmalar ya da röportajlar bulunmuyor. Sınırlı sayıda fotoğraf ve video medyada yer aldı. Ancak uzun süredir babasına erişimi kontrol ettiği ve etkili olduğu yönünde söylentiler bulunuyordu.
Eğitim ve erken dönemi
Mücteba Hamaney, 8 Eylül 1969’da kuzeydoğudaki Meşhed şehrinde Ali Hamaney’in altı çocuğundan ikincisi olarak dünyaya geldi. Orta öğrenimini Tahran’daki dini Alevi Okulu’nda tamamladıktan sonra 17 yaşında İran-Irak Savaşı sırasında kısa süreli askerlik yaptı. Sekiz yıl süren savaş, ülkenin Batı ve ABD’ye karşı şüpheci duruşunu pekiştirdi. 1999 yılında Mücteba, Şii teolojisinin merkezi olarak kabul edilen Kum şehrinde dini eğitimine devam etti. Bu dönemde henüz din adamı kıyafeti giymemiş olması dikkat çekti. 30 yaşında bu eğitime başlaması, gözlemciler tarafından sıra dışı olarak değerlendirildi. Eğitim süreci, onun ileride ülkenin ruhani lideri olarak seçilmesine engel teşkil edebileceği düşünülüyordu.
Siyasi geçmiş ve tartışmalar
Mücteba Hamaney’in adı ilk kez 2005’teki cumhurbaşkanlığı seçimlerinde gündeme geldi. Reformist aday Mehdi Kerrubi, Mücteba’yı Devrim Muhafızları ve Besiç milisleri aracılığıyla seçimlere müdahale etmekle suçlamıştı. Aynı suçlamalar 2009’da da tekrarlandı; Ahmedinejad’ın yeniden seçimi, Yeşil Hareket olarak bilinen kitlesel protestoları tetikledi. Bazı gözlemciler, Mücteba’nın babasının sert politikalarını sürdüreceğini ve Batı’nın baskısına boyun eğmeyeceğini öngörüyor. Ancak İslam Cumhuriyeti’nin hayatta kalmasını sağlamak ve ülkeyi ekonomik ve siyasi yıkımdan korumak gibi zorlu bir görevle karşı karşıya.
Liderlik ve unvanlar
Seçim öncesinde Mücteba Hamaney’den “Ayetullah” olarak bahsedilmeye başlanmıştı. Bu unvan, Şii din adamları hiyerarşisinde yüksek bir akademik ve dini yetkinliği ifade ediyor. Aynı zamanda dini lider olmanın ön koşullarından biri olarak görülüyor. Ali Hamaney de 1989’da ülkenin ikinci dini lideri olduktan kısa süre sonra hızla “Ayetullah” unvanını almıştı.
Gelecek öngörüleri
Mücteba Hamaney’in liderlik yetenekleri henüz sınanmamış durumda. Cumhuriyetin babadan oğula geçiyor izlenimi halkta hoşnutsuzluk yaratabilir. ABD ve İsrail gibi dış güçler, Mücteba Hamaney’i hedef alabileceğini açıklamış durumda. Ülkenin siyasi, ekonomik ve dini dengelerini korumak için Mücteba Hamaney’in atacağı adımlar hem İran içinde hem de uluslararası alanda yakından takip edilecek.