İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, yaptığı açıklamada ABD’nin diplomasi masasında çözüm imkânı bulunmasına rağmen sürekli olarak “askeri seçenekleri tercih ettiğini” söyledi. Arakçi, X hesabından yaptığı paylaşımda İran halkının baskı ve tehditlere karşı geri adım atmayacağını vurguladı. Açıklama, ABD’nin Hürmüz Boğazı’nda bazı İran gemilerine yönelik yeni bir müdahalede bulunduğunu duyurmasının ardından geldi. Bölgedeki son gelişmeler, iki ülke arasında tansiyonun yeniden yükseldiğine işaret ediyor.
Karşılıklı suçlamalar ve çatışma iddiaları
Taraflar son günlerde artan gerilim nedeniyle birbirini ateşkesi ihlal etmekle suçluyor. ABD Başkanı Donald Trump, yaşanan çatışmalara rağmen ateşkesin hâlen yürürlükte olduğunu savunurken, sürecin İran ve İsrail arasındaki savaşın sona erdirilmesine yönelik müzakerelere zemin oluşturabileceğini ifade etti. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise İran’ın ABD tarafından sunulan önerilere 8 Mayıs Cuma günü yanıt vermesinin beklendiğini belirtti. Rubio, İtalya ziyaretinde yaptığı değerlendirmede, “Umarım bu ciddi bir tekliftir” ifadelerini kullandı.
Hürmüz Boğazı ve stratejik gerilim
Gerilimin merkezinde yer alan Hürmüz Boğazı, dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz taşımacılığının yaklaşık yüzde 20’si için kritik bir geçiş noktası olarak biliniyor. Bölgede yaşanan tıkanmalar ve güvenlik riskleri, küresel enerji fiyatlarında da yukarı yönlü baskı oluşturuyor. İran’ın, ABD ve İsrail saldırılarına karşılık olarak Körfez’de çeşitli askeri hamlelerde bulunduğu ve bölgedeki bazı sevkiyatları kontrol altında tuttuğu iddia ediliyor. Bu gelişmeler, deniz trafiğinde ciddi bir belirsizlik yaratmış durumda.
ABD’nin askeri ve diplomatik hamleleri
ABD, Şubat ayından bu yana bölgede mahsur kalan yaklaşık 2.000 geminin serbest bırakılması için operasyonlar yürüttüğünü açıkladı. Ancak bu operasyonların bir kısmının kısa süre içinde durdurulduğu belirtildi. ABD ayrıca İran limanlarına yönelik deniz ablukasını sürdürdüğünü duyururken, bu adımın Tahran yönetiminde ciddi tepkiye yol açtığı ifade ediliyor. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), 8 Mayıs’ta Umman Denizi’nde İran’a ait iki petrol tankerinin “devam eden ablukayı ihlal ettiği” gerekçesiyle etkisiz hale getirildiğini açıkladı. Açıklamada, gemilerin limanlara girişini engellemek için hassas mühimmat kullanıldığı belirtildi. CENTCOM ayrıca son dönemde 70’ten fazla tankerin İran limanlarına girişinin engellendiğini duyurdu.
Bölgede diplomasi trafiği ve arabuluculuk çabaları
Gerilim sürerken ABD yönetimi, İsrail ile Lübnan arasında yapılması planlanan yeni müzakere turuna ev sahipliği yapmaya hazır olduğunu bildirdi. Görüşmelerin, İsrail için güvenlik, Lübnan için ise egemenlik ve yeniden inşa başlıklarını ele alacağı ifade edildi. ABD ve İsrail tarafı, olası bir anlaşmanın Hizbullah’ın tamamen silahsızlanmasını içermesi gerektiğini savunurken, Hizbullah bu görüşmeleri reddediyor. Bölgedeki ateşkesin ise defalarca ihlal edildiği biliniyor. Öte yandan ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, Katar Başbakanı Şeyh Muhammed bin Abdurrahman es-Sani ile bir görüşme gerçekleştirerek İran ile yürütülen arabuluculuk sürecini değerlendirdi. Katar tarafı ise tüm aktörlere “kalıcı barış için müzakere çağrısı” yaptı.
Karşılıklı saldırı iddiaları ve gerilimin tırmanması
Son günlerde taraflar arasında doğrudan çatışma iddiaları da artmış durumda. CENTCOM, İran’ın füze, insansız hava araçları ve küçük botlarla ABD unsurlarına saldırı düzenlediğini öne sürerken, bu saldırıyı “sebepsiz” olarak nitelendirdi. İran tarafı ise ABD’nin bir petrol tankerini ve Hürmüz Boğazı yakınındaki bir başka gemiyi hedef aldığını, ayrıca bazı kıyı bölgelerine hava saldırıları düzenlediğini iddia etti. Hürmüzgan eyaletinden yetkililer, Minab açıklarında bir yük gemisinin saldırıya uğradığını ve çıkan yangında yaralı denizcilerin hastaneye kaldırıldığını açıkladı.
Trump’tan sert mesaj
ABD Başkanı Donald Trump, Truth Social üzerinden yaptığı açıklamada ABD güçlerinin çok sayıda insansız hava aracı, füze ve küçük botu imha ettiğini belirtti. Trump, İran’a yönelik mesajında anlaşma sağlanmaması halinde daha sert karşılık verileceğini ifade etti. Trump açıklamasında, “Bugün nasıl karşılık verdiysek, anlaşma imzalanmazsa çok daha sert şekilde karşılık vereceğiz” ifadelerini kullandı.
Genel değerlendirme
İran ve ABD arasında tırmanan gerilim, Hürmüz Boğazı gibi küresel enerji açısından kritik bir bölgede yaşanması nedeniyle uluslararası piyasaları da doğrudan etkiliyor. Karşılıklı suçlamalar, askeri hamleler ve diplomatik girişimlerin aynı anda devam etmesi, bölgede kırılgan bir denge oluşturuyor.