ABD ile İran arasında devam eden diplomatik görüşmelerde yeni bir aşamaya geçildi. Taraflar arasında savaşı resmen sona erdirmeyi hedefleyen müzakerelerde ilerleme sağlandığı belirtilirken, İran’ın uzun süredir erişemediği dondurulmuş varlıklarına ilişkin mali düzenlemeler gündeme geldi.
İran yönetimi, ABD ile yürütülen müzakereler kapsamında yaklaşık 12 milyar dolarlık dondurulmuş fonun serbest bırakılması konusunda ilerleme kaydedildiğini açıkladı. Söz konusu gelişme, iki ülke arasında gerilimin zirve yaptığı dönemin ardından ekonomik ve diplomatik ilişkiler açısından dikkat çeken adımlardan biri olarak değerlendiriliyor. İran yarı resmi Mehr haber ajansının, Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazem Gharibabadi’ye dayandırdığı haberine göre, serbest bırakılması planlanan 12 milyar dolarlık fonun Tahran yönetimine iki ayrı taksit halinde aktarılması öngörülüyor. Planlamaya göre İran’a yapılacak aktarımın 6’şar milyar dolarlık iki bölüm halinde gerçekleşmesi bekleniyor.
Müzakerelerde savaş sonrası yeni dönem arayışı
ABD ve İran arasında yürütülen görüşmelerin ana gündem maddelerinden biri, bölgedeki çatışmaların sona erdirilmesi ve taraflar arasında yeni bir diplomatik zeminin oluşturulması olarak öne çıkıyor. Taraflar, savaş durumunu resmi olarak sonlandıracak bir anlaşma üzerinde çalışırken, mali adımların da sürecin önemli parçalarından biri olduğu ifade ediliyor. Dondurulmuş fonların serbest bırakılması, Tahran yönetimi açısından ekonomik baskının azaltılması anlamına gelirken, Washington tarafında ise bu adımın karşılığında İran’ın bazı taahhütlerde bulunması bekleniyor. ABD yönetimi, fonların serbest bırakılması konusunda prensipte bir uzlaşı bulunduğunu belirtse de İran’ın eline geçecek toplam miktar ve kullanım koşulları konusunda henüz ayrıntılı açıklama yapmadı.
İran: Fonların kullanımına biz karar veririz
İran tarafı ise serbest bırakılacak kaynakların nasıl kullanılacağı konusunda dışarıdan herhangi bir sınırlama kabul etmeyeceği mesajını verdi. Tahran yönetimi, bu kaynakların ülkenin ekonomik ihtiyaçları doğrultusunda kullanılacağını savunurken, ABD’nin fonların kullanım alanlarına ilişkin olası taleplerine karşı çıktı. İranlı yetkililer, mali sürecin ülkenin egemenlik hakları çerçevesinde yürütülmesi gerektiğini vurguluyor.
Petrol yaptırımları ve yeniden imar fonu gündemde
Müzakere taslağında yalnızca dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması değil, İran petrol ihracatına yönelik yaptırımların geçici olarak askıya alınması da yer alıyor. Ayrıca İran için 300 milyar dolarlık bir yeniden imar fonu oluşturulmasına destek verilmesi de gündemdeki başlıklar arasında bulunuyor. Bu gelişmeler, Washington yönetiminin İran politikasında daha diplomatik bir çizgiye yöneldiği yorumlarını beraberinde getirirken, ABD içinde de sert eleştirilerin yükselmesine neden oldu. Özellikle Washington’daki şahin kanat ve bazı muhalif çevreler, İran’a yönelik ekonomik rahatlamanın bölgesel güvenlik açısından risk oluşturabileceğini savunuyor.
Bölgede gerilim tamamen sona ermiş değil
Diplomatik temaslarda ilerleme sağlanmasına rağmen Orta Doğu’daki güvenlik sorunları devam ediyor. Özellikle İsrail ile İran destekli Hizbullah arasındaki gerilim ve Lübnan hattındaki çatışmalar, ABD-İran müzakerelerinin en kırılgan noktalarından biri olarak görülüyor. Bölgedeki ateşkes ihlalleri ve karşılıklı saldırılar, taraflar arasında oluşturulmaya çalışılan yeni diplomatik sürecin önündeki en büyük engeller arasında yer alıyor. Uzmanlar, mali adımların önemli bir başlangıç olduğunu ancak kalıcı bir anlaşma için bölgesel aktörlerin de sürece dahil edilmesi gerektiğini belirtiyor.
Gözler anlaşmanın detaylarında
ABD ve İran arasındaki müzakerelerde bundan sonraki süreçte özellikle fonların aktarım takvimi, yaptırımların durumu ve tarafların güvenlik başlıklarındaki yükümlülükleri yakından takip edilecek. 12 milyar dolarlık fonun serbest bırakılması, iki ülke arasında aylardır devam eden gerginliğin ardından ekonomik anlamda ilk somut adımlardan biri olarak değerlendirilirken, sürecin kalıcı bir diplomatik çözüme dönüşüp dönüşmeyeceği merak konusu.
