Hürmüz Boğazı'nda ticari tankerlere yönelik saldırıların ardından ABD ile İran arasındaki gerilim yeniden sıcak çatışma noktasına taşındı. ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM), uluslararası sularda seyreden üç ticari geminin hedef alınmasına karşılık İran'daki belirlenen hedeflere hava saldırıları düzenlendiğini açıkladı. İran yönetimi ise saldırıları geçen ay imzalanan mutabakat zaptının ihlali olarak değerlendirirken, "kararlı önlemler alınacağı" uyarısında bulundu.
ABD: Tanker saldırılarının bedeli olacak
CENTCOM tarafından yapılan açıklamada, hava operasyonlarının uluslararası deniz ticaretine yönelik saldırılara karşılık gerçekleştirildiği belirtildi. Açıklamada, ticari gemileri hedef almanın kabul edilemez olduğu vurgulanırken, operasyonun "masum mürettebatı taşıyan gemilere saldırının ağır bir bedeli olacağını göstermek" amacıyla düzenlendiği ifade edildi. ABD yönetimi ayrıca İran'ın son eylemlerinin ateşkesi ihlal ettiğini savundu. Washington, bölgedeki deniz ticaretinin güvenliğini sağlamaya devam edeceğini bildirdi.
İran'dan sert tepki: Mutabakat ihlal edildi
İran Dışişleri Bakan Yardımcılığı, ABD'nin hava saldırılarının geçen ay imzalanan mutabakat zaptını ihlal ettiğini açıkladı. Tahran yönetimi, Washington'ın attığı adımların kötü niyetli olduğunu savunarak ulusal çıkarlarını korumak için gerekli gördüğü tüm tedbirleri alacağını duyurdu. İran devlet medyası, Keşm Adası, Bandar Abbas ve Sirik bölgelerinin hedef alındığını, saldırılarda şarapnel nedeniyle yaralananlar bulunduğunu bildirdi. Yetkililer saldırılarda can kaybına ilişkin ise herhangi bir resmi açıklama yapmadı.
Petrol yaptırımları yeniden devreye alındı
Askeri operasyon öncesinde ABD Hazine Bakanlığı da İran'a yönelik yaptırımlarda yeni bir adım attı. Washington, İran'ın petrol ve petrol ürünleri satışına izin veren geçici muafiyeti iptal etti. Söz konusu muafiyet, geçen ay iki ülke arasında imzalanan mutabakat kapsamında yürürlüğe girmişti. İran Dışişleri Bakanlığı ise bu kararı anlaşmanın ihlali olarak nitelendirerek ABD'yi güvenilmez davranmakla suçladı. Buna rağmen ABD'li yetkililer, diplomatik müzakerelerin tamamen sona ermediğini ve nihai bir anlaşma için temasların sürebileceğini ifade etti.
Katar ve Suudi Arabistan İran'ı suçladı
Hürmüz Boğazı'ndaki tanker saldırıları Körfez ülkelerinin de tepkisini çekti. Katar ve Suudi Arabistan, kendi bayraklarını taşıyan tankerlerin hedef alındığını belirterek saldırılardan İran'ı sorumlu tuttu. Katar, Tahran'a bölgesel güvenliği tehdit eden adımları durdurma çağrısı yaparken, Suudi Arabistan saldırıları küresel enerji güvenliğine yönelik ciddi bir tehdit olarak değerlendirdi. İran ise suçlamaları reddederek koordinasyonsuz seyreden gemilerin güvenlik riski oluşturduğunu savundu.
Hürmüz Boğazı küresel enerji piyasalarının odağında
Dünya petrol ve doğal gaz ticaretinin yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği Hürmüz Boğazı, son gelişmelerle birlikte yeniden uluslararası gündemin merkezine yerleşti. ABD ve İsrail'in önceki aylarda İran'a yönelik saldırılarının ardından Tahran, boğazdaki geçişleri fiilen kontrol altına almış ve yeni bir deniz yönetim modeli oluşturacağını açıklamıştı. İran ile Umman'ın boğazın gelecekteki yönetimi konusunda koordinasyon sağlamasına yönelik görüşmeler de mutabakatın maddeleri arasında yer alıyordu. Son gelişmeler, küresel enerji arzı ve deniz ticaretine ilişkin endişeleri yeniden artırdı.
Trump: İran ile ateşkes bitti
Ankara'da düzenlenen NATO Liderler Zirvesi kapsamında basın toplantısı yapan ABD Başkanı Donald Trump, İran ile sağlanan ateşkesin artık geçerliliğini yitirdiğini söyledi. Trump, "Bence İran'la ateşkes bitti. Bana göre mutabakat zaptı da ortadan kalktı. İran'ı hasta insanlar yönetiyor. Bir anlaşma yaptık, nükleer silah olmayacak dediler, sonra böyle bir şey konuşmadık dediler. Bana sorarsanız her şey bitti" ifadelerini kullandı. Trump, İran yönetimini anlaşmaya uymamakla suçlarken, Washington'ın bundan sonraki süreçte atacağı adımların bu gelişmelere göre şekilleneceğini dile getirdi.
Trump'tan Türkiye ve NATO mesajları
Trump, basın toplantısında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile ilişkilerine de değinerek, "Erdoğan'ı çok seviyorum. Türkiye F-35'leri alacak. Türkiye'nin çok yeni ve güçlü bir ordusu var" dedi. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile yaptığı görüşmede de Türkiye'nin bölgedeki rolünü değerlendirdiklerini belirten Trump, İran savaşında Türkiye'nin tarafsız kalmasının önemli olduğunu söyledi. NATO konusunda ise ittifak üyelerinin savunma harcamalarını artırması gerektiğini savunan Trump, özellikle İspanya'yı eleştirerek bu ülkeyle ticari ilişkileri gözden geçirebileceklerini ifade etti.
Rutte'den İran açıklaması
NATO Genel Sekreteri Mark Rutte ise Trump'ın ardından yaptığı açıklamada İran'ın nükleer silah edinmemesi gerektiğini belirterek ABD'nin bu konudaki yaklaşımını desteklediğini söyledi. Rutte, İspanya'nın savunma harcamalarını artırmasının olumlu bir gelişme olduğunu ifade ederken, NATO içinde yük paylaşımının önemine dikkat çekti. İran'da yaşanan son gelişmelerin ittifakın güvenlik gündeminde önemli yer tutmayı sürdüreceğini kaydetti.