İzmir’de yaşayan 55 yaşındaki bez bebek ustası Songül Kıran, çocukluğunda anneannesinden öğrendiği geleneksel bez bebek yapımını yıllar sonra yeniden hayatının merkezine aldı. Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından “Somut Olmayan Kültürel Miras Taşıyıcısı” unvanı verilen Kıran, bez bebekleri halk oyunları sayesinde yakından tanıdığı yöresel kıyafetlerle buluşturarak kültürel mirası yaşatıyor.
19 yaşında halk eğitim merkezinde giyim branşında usta öğretici olarak mesleğe başlayan Kıran, uzun yıllar moda evlerinde usta olarak çalıştı. 2019 yılında emekli olduktan sonra bez bebek yapımına yeniden ağırlık verdi.
Anneannem bizi yaptığı işin içine katardı
Bez bebekle tanışmasının çocukluk yıllarına dayandığını anlatan Kıran, Kırşehirli olduklarını ve yaz tatillerini anneannesinin Şereflikoçhisar’daki köyünde geçirdiklerini söyledi.
“4 kız kardeşim var. Yazları anneannemin yanında kalırdık. Bizi oyalamak için bez bebek yapardı. 10 yaşındaydım, bebeklerin içini yünle doldururdu. El sanatlarında çok yetenekliydi. Hepimizi etrafına toplar, görev verirdi. Bebeklerin çoraplarını, çantalarını 5 şişle örerdi, aynısından bize de yapardı. En güzel tarafı oydu”
dedi. Yoğun çalışma hayatı boyunca dönem dönem bez bebek yaptığını belirten Kıran, kızına, yeğenlerine ve arkadaşlarının çocuklarına bebekler hediye ettiğini anlattı.
Anneannemin yaptığını günümüze uyarladım
Emekliliğin ardından başlayan pandemi sürecinin kendisi için bir dönüm noktası olduğunu dile getiren Kıran, bir gün evde kızının oynadığı eski bir bez bebeği eline aldığını ve çok duygulandığını söyledi.
“Pandemide bez bebek yapımına sardım. Yeni teknikler denedim. Anneannemin yaptığını geliştirerek günümüze uyarladım”
ifadelerini kullandı.
Yöresel kıyafetleri bebeklerde yaşatıyor
20 yaşına kadar Kırşehir’de yaşadığını ve o dönemde halk oyunlarıyla aktif olarak ilgilendiğini belirten Kıran, farklı şehirlerin yöresel kıyafetlerini yakından inceleme fırsatı bulduğunu söyledi.
“Kırşehir halk oyunlarında oynadım, yarışmalara katıldık. Birçok şehirden ekipler gelirdi, hepsinin kıyafetlerini inceleme imkânım oldu. Pandemi döneminde de giysileri birebir yapmak için araştırma yaptım. 7 bölgeden 7 şehir seçtim. Kumaş özellikleri, nakış ve oyaları en ince ayrıntısına kadar uygulayarak çok titiz çalıştım”
dedi. İzmir’in kendisi için ayrı bir anlam taşıdığını vurgulayan Kıran, efelik kültürünün kıyafetlerinden de ilham aldığını belirtti.
“Efelerin kıyafetleri çok fonksiyonel, sanki bir tekstil mühendisi tasarlamış gibi. Bu beni çok etkiledi. Kadın kıyafetlerinde gelinler çok özel. Karanfilden kolyeler var, onları da bebeklere uyguladım”
diye konuştu.
Bu sanatı geleceğe taşımak istiyorum
Bez bebek yapan kişi sayısının az olduğunu ifade eden Kıran, özellikle kadınlara ve kız çocuklarına bu sanatı öğretmek istediğini söyledi.
“Anneannemin anısını yaşatmak için bu işe daha çok eğildim. Elimden geldiğince öğretmeye çalışıyorum. Özellikle yetiştirme yurtlarında kalan kızlarımıza öğretmek isterim. Dikiş, kalıp, boyama gibi birçok tekniği bir arada barındıran bir alan. Gençlerimiz daha organik oyuncaklarla oynasın, geleneksel giysilerimiz ve el sanatlarımız unutulmasın istiyorum”
ifadelerini kullandı.
