Göçmen kuşların da insanlar gibi jet-lag yaşayabildiği ortaya çıktı. Yeni bir araştırmaya göre, kuşların biyolojik saatleri ile bulundukları yerin saati arasındaki fark, yön bulma yeteneklerini etkileyerek göç rotalarından uzaklaşmalarına neden olabiliyor.
İngiltere'nin batı kıyılarında yaşayan Manx yelkovan kuşları üzerinde gerçekleştirilen araştırmada, kuşların Atlantik Okyanusu'ndaki beslenme yolculuklarının ardından kolonilerine dönerken yaşadıkları yön bulma sorunları incelendi.
Oxford Üniversitesi araştırmacıları, 20 yıllık GPS takip verilerini analiz ederek kuşların doğuya doğru hızlı uçuşlarında biyolojik saatlerinin yerel saatten yaklaşık bir saat geride kalabildiğini tespit etti.
Güneşin konumu yönlerini belirliyor
Manx yelkovan kuşları, göç sırasında yönlerini bulmak için Güneş'in gökyüzündeki konumundan yararlanıyor. Ancak Güneş'in konumu gün içerisinde değiştiğinden, doğru yönü belirleyebilmeleri biyolojik saatlerinin düzgün çalışmasına bağlı.
Gün doğumu ve gün batımı, kuşların iç saatlerini yerel zamana göre ayarlamalarına yardımcı oluyor. Ancak farklı boylamlar arasında hızlı hareket etmeleri, biyolojik saatleri ile bulundukları bölgenin saati arasında uyumsuzluk yaratabiliyor.
Araştırmayı yürüten Oxford Üniversitesi davranış ve duyusal ekoloji uzmanı Patrick Lewin, biyolojik saatte meydana gelen bu gecikmenin kuşların yönlerini şaşırmasına neden olabildiğini belirtti.
Deneyimsiz göçmen kuşlar daha fazla risk altında
Araştırmada, yetişkin kuşların uçuş sırasında yönlerini yeniden ayarlayabilmeleri sayesinde biyolojik saatlerindeki uyumsuzluktan daha az etkilendikleri görüldü.
Yetişkin bir kuşun 600 millik (yaklaşık 965 kilometre) yolculukta yaşadığı sapma, rota düzeltmelerinin ardından yalnızca 3 mil (yaklaşık 5 kilometre) ek mesafeye neden oluyor.
Ancak ilk kez göç eden genç kuşlar aynı başarıyı gösteremiyor. Yeterli uçuş deneyimine sahip olmayan bu kuşların, yönlerini kaybettiklerinde yeniden rota belirlemekte zorlanabildiği ve yüzlerce kilometre yanlış yöne ilerleyebildiği ifade ediliyor.
Araştırmaya katılmayan Bangor Üniversitesi Profesörü Richard Holland da bulguların, yabani hayvanların yön bulma konusunda Güneş'e ne kadar bağımlı olduğunu ortaya koyduğunu söyledi.
