Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından hazırlanan yeni yönetmelikle coğrafi verilerin toplanması, üretilmesi ve paylaşılmasına ilişkin izin süreçleri yeniden düzenlendi. Daha önce yürürlükte bulunan Coğrafi Veri İzinleri Yönetmeliği ile Coğrafi Veri Lisans Yönetmeliği kaldırılırken, ilgili kurallar tek bir mevzuat altında birleştirildi. Düzenleme kapsamında izin başvurularından personel yeterliliğine, veri güvenliğinden idari yaptırımlara kadar birçok alanda yeni hükümler getirildi.
İzin başvuruları faaliyet başlamadan yapılacak
Şehircilik, ulaşım, enerji ve tarım gibi pek çok alanda kullanılan coğrafi verilerin belirli standartlar doğrultusunda üretilmesi ve kayıtlarının güncel tutulması hedefleniyor. Bu kapsamda özel sektörün yürüttüğü coğrafi veri faaliyetleri kayıt altına alınacak, ilgili bilgilere Ulusal Coğrafi Bilgi Platformu üzerinden erişilebilmesi için kayıtların güncelliği sağlanacak.
Yönetmeliğe göre şirketler ve diğer başvuru sahipleri, faaliyete başlamadan önce izin işlemlerini Bakanlığın elektronik altyapısı üzerinden gerçekleştirecek. Başvurularda faaliyet konusu, çalışma yapılacak bölge, ilgili coğrafi veri temaları ve talep edilen izin süresinin belirtilmesi gerekecek. Bakanlık, başvuruyla ilgili değerlendirme sonucunu başvuru tarihinden itibaren 30 gün içinde bildirecek.
Düzenlenecek coğrafi veri izin belgelerinin süresi en az bir, en fazla beş yıl olacak. Birden fazla şubesi bulunan şirketlerin ise merkezleri adına alacakları tek bir izin belgesiyle faaliyet göstermeleri yeterli sayılacak.
Coğrafi veri firmalarına uzman ve operatör zorunluluğu
Yeni düzenlemeyle coğrafi bilgi sistemleri alanındaki mesleki yeterlilik, izin alınabilmesi için aranan koşullara eklendi. Türkiye genelinde veya birden fazla ilde faaliyet yürütecek tüzel kişilerin Coğrafi Bilgi Sistemi Uzmanı istihdam etmesi gerekecek. Daha sınırlı bölgelerde çalışacak firmalar içinse Coğrafi Bilgi Sistemi Operatörü bulundurma şartı uygulanacak.
Bu adımla sektörde uzman personel istihdamının artırılması amaçlanıyor. Öte yandan cari yıl içerisinde ilk kez ticari faaliyete başlayan Türk vatandaşı gerçek kişiler ile şirketler, faaliyete başladıkları yıl için öngörülen izin bedelini ödemeyecek.
Başvurularda bilgi güvenliğine ilişkin yükümlülükler de dikkate alınacak. Başvuru sahipleri, coğrafi verilerin ve bilgi sistemlerinin gizliliğini, bütünlüğünü, erişilebilirliğini ve güvenliğini sağlamak için gerekli tedbirleri aldıklarını yazılı olarak beyan edecek. İstihdam edilecek personele ait adli sicil kayıtları da değerlendirme sürecinde göz önünde bulundurulacak.
Yabancı şirketler için ek belge ve taahhüt şartı
Türkiye'de coğrafi veri faaliyeti yürütecek yabancı gerçek ve tüzel kişilerden, kendi ülkelerindeki ticari faaliyetlerini gösteren belgeler istenecek. Ayrıca Türkiye'deki çalışmalarını birlikte yürütecekleri kişi ve firmalarla yaptıkları taahhütnameleri de sunmaları gerekecek.
Bu yükümlülüklerle Türkiye'ye ait coğrafi verilerin kimler tarafından toplandığının, hangi kapsamda işlendiğinin ve hangi amaçlarla kullanıldığının daha etkin biçimde takip edilmesi hedefleniyor.
İzin alan kişi ve kuruluşlar, faaliyetlerine ilişkin raporları ve ürettikleri coğrafi verilere ait meta veri kayıtlarını 12 ayda bir Bakanlığın elektronik altyapısına iletecek. Böylece yürütülen çalışmaların ve oluşturulan veri kayıtlarının düzenli olarak izlenmesi sağlanacak.
Kurallara uymayanların izinleri askıya alınabilecek
Başvuru sırasında yanlış veya eksik bilgi verilmesi, sözleşmeden doğan yükümlülüklerin yerine getirilmemesi ya da gerekli mesleki yeterliliklerin kaybedilmesi durumunda izin belgesi askıya alınabilecek.
Tespit edilen eksikliklerin 60 gün içerisinde giderilmemesi halinde izin iptal edilebilecek. Milli güvenliğe aykırı bir durumun ortaya çıkması veya ülke menfaatlerinin tehdit edildiğinin belirlenmesi de iptal gerekçeleri arasında yer alacak.
Afetlerde gerekli coğrafi veriler ücretsiz paylaşılacak
Yönetmelik, afet ve acil durumlarda ihtiyaç duyulan coğrafi verilere hızlı ve güvenilir biçimde ulaşılmasını da kapsıyor. İzin sahipleri, faaliyetleri sırasında ürettikleri coğrafi verileri Bakanlığın talebi üzerine, afet ve acil durumların öncesinde ve sonrasında kullanılmak üzere ücretsiz paylaşacak.
Veri aktarımı, uluslararası standartlar arasında yer alan OGC standartlarına uygun web servisleri aracılığıyla gerçekleştirilecek. Böylece afet öncesinde risklerin değerlendirilmesi, olay sırasında müdahalenin planlanması ve sonrasında yürütülecek iyileştirme çalışmalarında güncel coğrafi verilerden yararlanılması amaçlanıyor.
İzinsiz faaliyetlere yüksek para cezası uygulanacak
Coğrafi veri faaliyetlerinin izin alınmadan yürütüldüğünün belirlenmesi halinde idari para cezası uygulanacak. Kendilerine verilen süre içerisinde başvuru yapmayan gerçek ve tüzel kişiler, bir yıllık en yüksek izin bedeli tutarında ceza ödeyecek.
Yabancı gerçek kişiler ve şirketler için uygulanacak idari para cezası ise söz konusu tutarın iki katı olacak. Yeni hükümlerle coğrafi veri faaliyetlerinin denetlenmesi, güvenlik koşullarının güçlendirilmesi ve Türkiye'ye ait verilerin kullanımının daha yakından takip edilmesi hedefleniyor.
