ABD ile İran arasında gerilim yeniden yükseldi. ABD Başkanı Donald Trump, Amerikan donanmasının İran limanlarına yönelik ablukayı aşmaya çalışan bir kargo gemisine müdahale ederek el koyduğunu açıkladı. Bu gelişmenin ardından İran, Pakistan’da yapılması planlanan görüşmelere katılmayı düşünmediğini duyurdu. Taraflar karşılıklı olarak ateşkes ihlali suçlamasında bulunurken, bölgede tansiyonun yeniden yükseldiği değerlendiriliyor.
ABD donanması İran gemisine müdahale etti
ABD Merkez Komutanlığı, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada, ABD deniz piyadelerinin USS Tripoli amfibi hücum gemisinden helikopterle ayrılarak Touska adlı İran bandıralı gemiye halatla iniş yaptığını duyurdu. Açıklamada, geminin uzun süre yapılan uyarılara yanıt vermediği belirtildi. ABD güçlerinin yaklaşık altı saat boyunca yaptığı çağrılara rağmen geminin rotasını değiştirmemesi üzerine USS Spruance savaş gemisinin devreye girdiği ifade edildi. Müdahale sırasında geminin tahrik sisteminin devre dışı bırakıldığı kaydedildi. Operasyona ilişkin görüntüler de kamuoyuyla paylaşıldı.
Trump’tan sert açıklamalar
ABD Başkanı Donald Trump, 19 Nisan’da yaptığı açıklamada Touska isimli gemiye önce dur ihtarında bulunulduğunu, ardından ateş açılarak gemiye el konulduğunu söyledi. Trump, donanmanın gemiyi durdurmak için makine dairesine müdahale ettiğini ve geminin şu anda ABD kontrolünde olduğunu belirtti. Geminin geçmişte yasa dışı faaliyetler nedeniyle yaptırım listesinde yer aldığını ifade eden Trump, ABD deniz piyadelerinin gemide kontrolü sağladığını vurguladı. Açıklamalar, ABD’nin bölgede daha sert bir politika izlediği yönünde yorumlandı.
İran’dan ateşkes ihlali tepkisi
İran yönetimi ise ABD’nin müdahalesini “ateşkes ihlali” olarak nitelendirdi. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, ABD’nin saldırgan eylemlerle anlaşma şartlarını ihlal ettiğini savundu. İran ordusundan yapılan açıklamada da ABD’nin Umman Denizi’nde İran’a ait ticari bir gemiye ateş açtığı, geminin seyir sistemini devre dışı bıraktığı ve askeri güç konuşlandırarak el koyduğu ifade edildi. Açıklamada, bu müdahalenin “silahlı korsanlık” olarak değerlendirildiği belirtildi. İran Silahlı Kuvvetleri, söz konusu eyleme karşılık verileceğini duyurdu.
Misilleme sinyali ve Hürmüz Boğazı vurgusu
İran Meclisi Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komitesi Başkanı İbrahim Azizi, Hürmüz Boğazı’ndan geçişlerin İran’ın kontrolünde olduğunu vurguladı. Azizi, gemi geçişlerine ilişkin kararların İran tarafından verileceğini belirterek bunun “devredilemez bir hak” olduğunu ifade etti. İran’ın, deniz güvenliği ve ulusal güvenliği kapsayan yeni bir düzenleme üzerinde çalıştığı da açıklandı. Daha önce İran Devrim Muhafızları’nın bazı tankerlerin geçişini engellediğine yönelik açıklamalar da hatırlatıldı. Bölgede son günlerde gemilere yönelik saldırı iddialarının artması dikkat çekti.
Pakistan’daki görüşmeler askıya alındı
ABD ve İran heyetlerinin Pakistan’da yeniden bir araya gelmesi bekleniyordu. Ancak İran medyası, Tahran yönetiminin 20 Nisan’daki görüşmelere katılmayı planlamadığını bildirdi. Resmi bir açıklama yapılmamış olsa da İran içindeki sertlik yanlısı kanadın, ABD’nin uyguladığı abluka sürdüğü sürece müzakerelere karşı olduğu ifade ediliyor. ABD ile İran arasında 7 Nisan’da iki haftalık ateşkes ilan edilmiş ve bu ateşkes 8 Nisan’da yürürlüğe girmişti. Ateşkesin 22 Nisan’da sona erecek olması, diplomatik sürecin geleceğine ilişkin belirsizliği artırıyor.
ABD ve İran’dan karşılıklı suçlamalar
ABD Başkanı Donald Trump, ateşkesi ihlal eden tarafın İran olduğunu savundu. Trump, İran’ın Hürmüz Boğazı’na yönelik politikalarının gerilimi artırdığını ileri sürerek Tahran’a “adil ve makul bir anlaşma” teklif ettiklerini söyledi. Öte yandan İran tarafı ise ABD’nin askeri müdahalesinin ateşkesi bozduğunu belirtiyor. Tarafların karşılıklı açıklamaları, bölgede diplomatik çözüm ihtimalinin zayıfladığı yönünde değerlendirmelere neden oluyor. Uzmanlar, mevcut gelişmelerin yeni bir çatışma riskini artırdığı görüşünde.
Trump’ın tehditleri tartışma yarattı
Trump’ın daha önce İran’a yönelik yaptığı sert açıklamalar da yeniden gündeme geldi. ABD Başkanı, bir anlaşmaya varılamaması halinde İran’ın elektrik santralleri ve köprülerini hedef alabileceklerini söylemişti. Bu açıklamalar uluslararası hukuk açısından tartışmalara yol açtı. İnsan hakları savunucuları, bu tür hedeflerin sivil altyapı kapsamında değerlendirilebileceğini belirtiyor. Trump yönetimi ise söz konusu altyapıların askeri hedef sayılabileceğini savunuyor. Tartışmalar, olası bir çatışmada uluslararası hukukun nasıl uygulanacağı sorusunu gündeme taşıdı.
Uzmanlar gerilimin arttığına dikkat çekiyor
BBC Washington muhabirine göre Trump yönetimi son günlerde söylemini sertleştirdi. ABD’nin stratejisinin, ekonomik baskıyı artırarak İran’ı anlaşmaya zorlamak olduğu değerlendiriliyor. Deniz ablukası ve yaptırımların bu politikanın temel unsurları arasında yer aldığı ifade ediliyor. Uzmanlar, özellikle ateşkes sürecinin sonuna yaklaşılırken yapılan sert açıklamaların tansiyonu daha da yükselttiğine dikkat çekiyor. Mevcut tablo, hem diplomatik sürecin kırılganlığını hem de bölgede istikrarsızlık riskinin arttığını ortaya koyuyor.
