ABD’nin İran’a yönelik deniz ablukası uygulaması 13 Nisan Pazartesi günü Türkiye saatiyle 17.00 itibarıyla resmen başladı. Washington yönetiminin kararı, Pakistan’ın başkenti İslamabad’da yürütülen müzakerelerin sonuçsuz kalmasının ardından açıklandı. Abluka kapsamında İran limanları ve petrol terminallerine giriş-çıkışların büyük ölçüde sınırlandırıldığı bildirildi.
Müzakerelerden sonuç çıkmadı
ABD ve İran arasında 7 Nisan’da Hürmüz Boğazı’ndan güvenli geçişin sağlanmasını da içeren bazı şartlar çerçevesinde ateşkes ilan edilmişti. Ancak Pakistan arabuluculuğunda yürütülen görüşmelerde taraflar arasında kalıcı bir mutabakata varılamadı. Bunun üzerine Washington yönetimi, yeni yaptırım ve ablukayı devreye aldı.
Ablukanın kapsamı genişletildi
ABD Başkanı Donald Trump, ilk açıklamasında Hürmüz Boğazı’nı da kapsayan bir abluka planından söz etti. Ancak daha sonra yapılan resmi duyurularda uygulamanın İran limanlarıyla sınırlı olduğu belirtildi. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), İran kıyı şeridi, limanlar ve petrol terminalleri dahil olmak üzere geniş bir alanın kontrol altına alındığını açıkladı. CENTCOM açıklamasında, insani yardım sevkiyatlarının teftiş edilmesi koşuluyla devam edebileceği ifade edildi. Gıda ve tıbbi malzeme gibi temel ürünlerin bu kapsamda değerlendirileceği aktarıldı.
Hürmüz Boğazı’nda kritik süreç
Yeni uygulama, küresel enerji taşımacılığı açısından kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğini doğrudan etkiledi. Boğazdan geçen gemilere yönelik denetimlerin artırıldığı, İran bağlantılı gemilerin ise daha sıkı kontrol edildiği bildirildi. ABD’nin açıklamalarına göre İran limanlarına gitmeyen gemilerin Hürmüz Boğazı’ndan geçişine izin verilmeye devam edilecek. Ancak İran ile bağlantılı gemilere yönelik kısıtlamalar sıkı şekilde uygulanıyor.
Gemi trafiğinde sert düşüş
Uluslararası denizcilik istihbarat verilerine göre, ablukadan önce Hürmüz Boğazı’ndan günlük ortalama 138 gemi geçiş yapıyordu. Son gelişmelerin ardından bu sayı ciddi şekilde azaldı. Son günlerde geçen gemilerin büyük bölümünün İran bağlantılı olduğu veya İran limanlarından çıkış yaptığı belirtildi. BBC Verify verilerine göre, ablukadan hemen önceki süreçte boğazdan geçen gemi sayısında da düşüş yaşandı.
Küresel enerji piyasalarına etkisi
Hürmüz Boğazı, dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) taşımacılığının yaklaşık yüzde 20’si için kritik bir geçiş noktası olarak kabul ediliyor. Bölgedeki gelişmelerin ardından ham petrol fiyatları yüzde 7 artarak 100 dolar seviyesinin üzerine çıktı. Uzmanlar, özellikle Asya ülkelerinin enerji arzının büyük bölümünün bu bölgeden karşılanması nedeniyle küresel fiyatlarda dalgalanmanın sürebileceğini belirtiyor. Çin ve Hindistan gibi büyük ithalatçılar, boğazdan geçen petrolün en büyük alıcıları arasında yer alıyor.
Bölgesel gerilim tırmanıyor
İran ve ABD arasında süren gerilim, Hürmüz Boğazı’ndaki askeri ve siyasi tansiyonu daha da yükseltmiş durumda. İran tarafı daha önce geçiş rotalarına ilişkin güvenlik uyarıları yayımlarken, ABD ise bölgede mayın temizleme faaliyetleri yürüttüğünü açıklamıştı. Gelişmelerin önümüzdeki günlerde hem diplomatik süreci hem de küresel enerji piyasalarını doğrudan etkilemesi bekleniyor.
