Kamuoyunda “vatandaşlık maaşı” olarak bilinen Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi (GETAD) için taslak çalışmaları sürüyor. Sabah’tan Önder Yılmaz’ın haberine göre, sistemden yararlanabilmek için hane gelirinin 23 bin 552 TL’nin altında olması öngörülüyor. Elektrik, doğal gaz, kira, gıda ve çocuk yardımı gibi farklı destekleri kapsaması planlanan sistemin, 2027 yılının ilk çeyreğinde pilot bölgelerde uygulanmaya başlaması hedefleniyor.
Vatandaşlık maaşı kimlere verilecek?
Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi, hane geliri belirlenen seviyenin altında kalan ailelerin gelirini belirli bir düzeye tamamlamayı amaçlayan bir sosyal yardım modeli olarak tasarlanıyor. Taslak çalışmaya göre, hanenin toplam gelirinin en düşük emekli aylığı olan 23 bin 552 TL’nin altında olması şartı üzerinde duruluyor. Bu sınırın üzerinde geliri bulunan hanelere destek verilmesi planlanmıyor.
İhtiyaç sahibi hanelerin gelirlerinin belirlenmesinde Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarının verilerinden yararlanılması öngörülüyor. SGK, Gelir İdaresi Başkanlığı, banka hesap hareketleri ve tapu kayıtları gibi kaynaklardan elde edilen bilgiler de değerlendirmeye alınacak. Bu kapsamda kişilerin maaşları, kira ödeyip ödemedikleri, çocuk sahibi olup olmadıkları, tek başlarına yaşayıp yaşamadıkları ve sürekli yardıma ihtiyaç duyup duymadıkları incelenecek.
Sistem kapsamında emeklilerin de desteklerden yararlanması değerlendiriliyor. Yaşlı nüfusun ihtiyaçlarının öncelikli olarak dikkate alınması, sürekli hastalığı bulunan ve bakıma muhtaç kişilere de öncelik verilmesi öngörülüyor.
Vatandaşlık maaşı hangi yardımları kapsayacak?
GETAD kapsamında elektrik, doğal gaz, barınma ve yakacak yardımını içeren konut desteği, çocuk yardımı, kira ve abonelik faturası desteği ile gıda yardımı sağlanması planlanıyor. Yardım miktarının hanelerin gelir durumuna göre kademeli biçimde belirlenmesi üzerinde duruluyor.
Taslak çalışmada, hane gelirinin 23 bin 552 TL olduğu, başka bir gelir bulunmadığı ve hanenin kirada yaşadığı durumda kira yardımı yapılması örnek olarak ele alınıyor. Büyükşehirlerde kira desteğine öncelik verilmesi değerlendirilirken Erzurum, Sivas, Ardahan ve Kars gibi soğuk iklim koşullarına sahip illerde doğal gaz ve diğer enerji giderlerine yönelik desteklerin öne çıkması bekleniyor.
Destek programından yararlanacak yurttaşlar için “vatandaşlık maaşı kartı” çıkarılması da planlanıyor. Yardım ödemelerinin bu kartta toplanması ve desteğin bir bölümünün nakit olarak çekilebilmesi öngörülüyor. Kart aracılığıyla gıda ve temizlik ürünleri gibi temel ihtiyaçların indirimli olarak karşılanabilmesi de taslakta yer alan uygulamalar arasında bulunuyor.
Başvurular nasıl yapılacak, ödemeler ne zaman başlayacak?
Destekten yararlanmak isteyen yurttaşların oluşturulacak merkezi sisteme kayıt olması gerekecek. Başvuruların e-Devlet ve Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları üzerinden alınması, değerlendirme sonuçlarının ise elektronik sistem üzerinden otomatik olarak belirlenmesi planlanıyor.
Programa kabul edilen hanelerin gelirlerinin her ay elektronik sistem üzerinden kontrol edilmesi öngörülüyor. Gelirinde artış tespit edilen hanelerin destek programından çıkarılması üzerinde duruluyor. Sistemin istihdamı ve işgücüne katılımı engellemeyecek biçimde tasarlanması hedeflenirken yasal altyapının oluşturulması için Meclis’e yasa teklifi sunulması bekleniyor.
2026 yılı için sosyal yardımların toplam tutarı 917 milyar TL olarak hesaplanırken Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının bunun 388 milyar TL’lik bölümünü yurttaşlara ulaştırdığı belirtiliyor. Devletin 67 ayrı yardım kalemi üzerinden sosyal destek sağladığı aktarılıyor. Etki analizi çalışmalarında ise ihtiyaç sahibi hane sayısının 2,5 milyona, toplam yardım tutarının 1,5 trilyon TL’ye ulaşabileceği değerlendiriliyor.
Sistemin ilk olarak pilot bölgelerde uygulanması planlanıyor. Pilot illerin 2026 yılının aralık ayına kadar belirlenmesi, ödemelerin ise 2027 yılının ilk çeyreğinde başlaması öngörülüyor. Pilot uygulama sırasında sistemin işleyişinin izlenmesi ve belirlenen aksaklıkların giderilmesinin ardından desteğin 2027 yılı içinde tüm illere yaygınlaştırılması hedefleniyor.
