Evrenin derinliklerinde, şekliyle müzikte kullanılan sol anahtarını hatırlatan sıra dışı bir yapı bulunuyor. İtalya Ulusal Astrofizik Enstitüsü’nden Andrea Botteon liderliğindeki ekip, uzun süredir incelenen bu radyo kaynağının nasıl oluştuğunu anlamak için farklı teleskoplardan elde edilen verileri bir araya getirdi. Astronomy & Astrophysics dergisinde yayımlanan araştırma, yapının geçmişine ve çevresindeki kozmik hareketliliğe ilişkin yeni ipuçları ortaya koydu.
Galaksi kümelerinin çarpışması izleri ortaya çıkardı
Araştırmanın önündeki önemli engellerden biri, radyo kaynağının Samanyolu’nda yıldız, gaz ve tozun yoğun olduğu bir bölgenin arkasında kalmasıydı. Bu durum, yapının ayrıntılı biçimde gözlemlenmesini zorlaştırıyordu.
Ekip, NASA’nın Chandra X-ışını Gözlemevi ile eROSITA teleskobundan alınan verileri radyo gözlemleriyle birleştirerek bu sorunu aşmaya çalıştı. X-ışını verileri, kaynağın çevresindeki sıcak gazın incelenmesini sağladı. Bulgular, yapının birleşme sürecinde olan iki galaksi kümesinin içinde yer aldığını gösterdi.
Galaksi kümeleri, çok sayıda galaksinin yanı sıra bu galaksilerin arasında bulunan sıcak gazı da barındıran devasa kozmik sistemler olarak biliniyor.
Kara deliğin eski parçacıkları yeniden parlamış olabilir
Araştırmacıların üzerinde durduğu senaryo iki aşamadan oluşuyor. İlk aşamada, süper kütleli bir kara deliğin etkinliği sonucunda çevreye yüklü parçacıklardan oluşan bulutlar yayıldı. Başlangıçta güçlü radyo ışınımı üreten bu parçacıklar, zaman içerisinde enerji kaybederek sönükleşti.
İkinci aşamada ise iki galaksi kümesinin çarpışmasıyla ortaya çıkan koşulların, eski parçacık bulutunu sıkıştırarak veya parçacıklara yeniden enerji kazandırarak radyo ışınımını güçlendirmiş olabileceği düşünülüyor. Çarpışma sırasında oluşan şok dalgalarının da bu süreçte etkili olabileceği belirtiliyor.
Bu senaryonun doğrulanması halinde, bugün gözlemlenen yapı kara deliğin geçmişteki etkinliğinin izlerini taşıyan ve daha sonra yeniden parlaklaşan bir kozmik oluşum olarak açıklanabilir.
Bilim insanları oluşum mekanizmasını araştırıyor
Çalışmada söz konusu radyo kaynağı, yeniden parlaklaşan parçacık bulutlarını tanımlamak için kullanılan “radyo anka kuşu” sınıfıyla ilişkilendiriliyor. Buna karşın parçacıkların hangi mekanizmayla yeniden enerji kazandığı ve yapının neden sol anahtarını andıran kıvrımlı bir biçime sahip olduğu henüz kesin olarak açıklanmış değil.
Araştırmacılar, galaksi kümelerinin birleşmesi sırasında hareket eden gazın yapının şekillenmesinde rol oynamış olabileceğini değerlendiriyor. Bu nedenle kaynağın biçimini ve enerji değişimini açıklamak için daha fazla gözleme ihtiyaç duyuluyor.
NASA tarafından paylaşılan görüntü ise X-ışını, radyo ve kızılötesi gözlemlerinin renklendirilerek birleştirilmesiyle oluşturuldu. Yapıya verilen “Sol Anahtarı” adı, yalnızca görünüşünün müzik sembolüne benzemesinden kaynaklanıyor; kozmik oluşumun müzikle doğrudan bir ilişkisi bulunmuyor.
