Uluslararası Enerji Ajansı (UEA), İran savaşı ve küresel enerji piyasalarındaki gelişmelere ilişkin aylık petrol raporunu yayımladı. Raporda, savaşın petrol arzı üzerindeki etkilerinin yanı sıra yüksek yakıt fiyatları ve tedarik zincirlerindeki aksaklıkların dünya genelindeki petrol tüketimini önemli ölçüde azaltacağı belirtildi. UEA, küresel petrol talebinin bu yıl günlük yaklaşık 1,1 milyon varil düşmesini bekliyor. Bu rakamın, 2020 yılında Covid-19 salgınının küresel ekonomiyi durma noktasına getirmesinden bu yana görülen en büyük yıllık düşüş olacağı ifade edildi. Ajans daha önce petrol talebindeki düşüşün günlük yaklaşık 420 bin varil seviyesinde kalacağını öngörüyordu. Ancak İran savaşı sonrası enerji piyasalarında yaşanan dalgalanmalar ve fiyat artışları, beklentilerin önemli ölçüde değişmesine neden oldu.
İran savaşı petrol piyasalarını etkiledi
UEA raporunda, İran savaşının petrol piyasaları üzerindeki etkisinin daha önce tahmin edilenden daha büyük olduğu belirtildi. Çatışmalar nedeniyle küresel petrol arzında 1 milyar varili aşan kayıp yaşandığı tahmin ediliyor. Savaşın ardından enerji piyasalarında arz güvenliği endişeleri artarken, petrol fiyatları üzerindeki baskının tüketim alışkanlıklarını da etkilediği ifade edildi. Özellikle yüksek akaryakıt fiyatlarının tüketiciler ve sanayi üzerindeki maliyetleri artırdığı, bunun da petrol talebinde düşüşe yol açtığı kaydedildi. UEA, ABD ile İran arasında olası bir anlaşmaya varılması durumunda bile petrol ihracatının kısa sürede eski seviyelerine dönemeyeceğini bildirdi. Ajans, ana ulaşım güzergahlarındaki güvenlik sorunları, mayın temizleme çalışmaları ve tedarik zincirlerinin yeniden düzenlenmesi nedeniyle toparlanmanın aşamalı gerçekleşeceğini belirtti.
Petrol stokları hızla azalıyor
Talepteki düşüş beklentilerine rağmen küresel petrol stoklarında dikkat çekici bir gerileme yaşandığı açıklandı. UEA, hükümetlerin acil durum rezervlerini kullanmasının ardından petrol stoklarının 1990 yılından bu yana en düşük seviyelere indiğini belirtti. Ajans, ham petrol ve rafine ürünlere yönelik talep azalsa da mevcut stok tamponlarının hızlı şekilde tükendiğine dikkat çekti. Bu durumun, piyasada kısa vadede arz güvenliği açısından yeni riskler oluşturabileceği ifade edildi. UEA açıklamasında, önümüzdeki aylarda stoklardaki düşüşün devam etmesi halinde küresel petrol rezervlerinin tarihi düşük seviyelere yaklaşabileceği belirtildi. Ancak yıl sonuna doğru arz-talep dengesinin yeniden değişerek petrol piyasasının fazlaya dönebileceği öngörüldü.
Gelecek yıl arz fazlası bekleniyor
UEA, petrol talebinin gelecek yıl yeniden yükselişe geçmesini bekliyor. Ajansın tahminlerine göre küresel petrol tüketimi, savaş dönemindeki kayıpların telafi edilmesiyle günlük yaklaşık 2 milyon varil artabilir. Ancak petrol arzındaki büyümenin talepteki artıştan çok daha hızlı gerçekleşeceği ifade edildi. UEA, küresel arz kapasitesinin yaklaşık dört kat daha fazla artacağını ve bu nedenle piyasanın yeniden arz fazlasıyla karşı karşıya kalabileceğini belirtti. Ajans, talepteki toparlanmanın “ılımlı” kalacağını ve bunun petrol piyasasında uzun vadeli denge sağlamaya yetmeyebileceğini kaydetti. Bu nedenle üreticilerin ve tüketici ülkelerin önümüzdeki dönemde piyasa koşullarını yakından takip etmesi gerektiği vurgulandı.
Enerji piyasalarında belirsizlik sürüyor
Petrol piyasasındaki gelişmelerin yalnızca fiyatları değil, küresel ekonomik dengeleri de etkileyebileceği değerlendiriliyor. Enerji maliyetlerindeki artışın enflasyon, üretim maliyetleri ve ülkelerin ekonomik büyüme beklentileri üzerinde baskı oluşturabileceği belirtiliyor. İran savaşının ardından ortaya çıkan arz sorunları kısa vadede petrol piyasasını zorlamaya devam ederken, gelecek dönemde arzın yeniden artmasıyla birlikte farklı bir piyasa dengesi oluşması bekleniyor. UEA’nın değerlendirmelerine göre petrol piyasasının yönünü belirleyecek temel unsurlar arasında savaşın seyri, İran ihracatının ne hızla normale döneceği, küresel talepteki toparlanma ve üretici ülkelerin arz politikaları yer alacak.