Cumhuriyet’in kuruluşunu ve Milli Mücadele yıllarını anlatan filmler, Türkiye’nin yakın tarihini sinema aracılığıyla yeniden hatırlatıyor. 1923 yapımı Ateşten Gömlek ile başlayan seçki, Kurtuluş ve Cumhuriyet gibi yapımlardan 2000’li yılların aksiyon filmlerine kadar uzanıyor.
Türk sinemasının ilk yıllarından Milli Mücadele öykülerine
Ateşten Gömlek (1923)
Yönetmen: Muhsin Ertuğrul
Halide Edip Adıvar’ın aynı adlı romanından uyarlanan Ateşten Gömlek, Kurtuluş Savaşı’nı konu alan ilk film olmasının yanı sıra Türk sinemasında kadın oyuncuların rol aldığı ilk film olarak da öne çıkıyor. Bedia Muvahhit’in Ayşe’yi, Neyyire Neyir’in ise Kezban’ı canlandırdığı yapım, İzmir’in işgali sırasında eşini ve çocuğunu kaybeden Ayşe’nin İstanbul’dan Anadolu’ya uzanan yolculuğunu anlatıyor. Ayşe ile Binbaşı İhsan’ın hikâyesi, Milli Mücadele’nin zorlu koşulları etrafında şekilleniyor.
Bir Millet Uyanıyor (1932)
Yönetmen: Muhsin Ertuğrul
Türk sinemasının öncü yönetmenlerinden Muhsin Ertuğrul’un ulusal sinema anlayışıyla çektiği Bir Millet Uyanıyor, Nizamettin Nazif Tepedelenlioğlu’nun eserinden uyarlandı. Film, vatan hainlerine karşı mücadele eden Kuvayı Milliyeci Yüzbaşı Davut ile emir eri Tilki’nin yaşadıklarını beyaz perdeye taşıyor. Ercüment Behzat Lav ve Selim Naşit’in rol aldığı yapım, erken dönem Türk sinemasının Milli Mücadele anlatıları arasında yer alıyor.
TRT yapımı yapımlarla Cumhuriyet tarihine yolculuk
Ateşten Günler (1987)
Yönetmen: Ziya Öztan
Halide Edip Adıvar’ın eserinden uyarlanan Ateşten Günler, I. Dünya Savaşı’nın son dönemini, işgal sürecini ve Milli Mücadele yıllarını konu alıyor. Zuhal Olcay ve Ahmet Levendoğlu’nun başrollerini paylaştığı dört bölümlük televizyon dizisi, senaryosu, yönetmenliği ve prodüksiyon kalitesiyle dikkat çekiyor. Yapım, Milli Mücadele dönemini anlatan önemli televizyon projeleri arasında gösteriliyor.
Kurtuluş (1994)
Yönetmen: Ziya Öztan
Turgut Özakman’ın senaryosunu yazdığı altı bölümlük Kurtuluş, toplam 360 dakikalık süresiyle Milli Mücadele tarihinin önemli bir dönemini ele alıyor. İnönü Muharebesi’nden Mudanya Mütarekesi’ne uzanan yaklaşık bir buçuk yıllık süreci anlatan yapımda Rutkay Aziz Mustafa Kemal Atatürk’ü, Savaş Dinçel ise İsmet İnönü’yü canlandırıyor. Dijital efektlerin henüz yaygınlaşmadığı dönemde binlerce figüranla çekilen savaş sahneleri, dizinin öne çıkan unsurları arasında bulunuyor.
Cumhuriyet (1998)
Yönetmen: Ziya Öztan
Kurtuluş dizisinin devamı niteliğinde çekilen Cumhuriyet, 150 dakikalık bir TRT yapımı sinema filmi olarak izleyiciyle buluştu. Kurtuluş Savaşı’nın ardından yaşanan gelişmeleri, Cumhuriyet’in ilanını ve yeni devletin ilk yıllarını anlatan film, tarihsel anlatımıyla öne çıkıyor. Önceki yapımlara kıyasla daha didaktik bulunduğu yönünde eleştiriler alsa da Cumhuriyet’in kuruluş dönemini konu alan önemli sinema eserleri arasında yer alıyor.
Yeşilçam’dan Milli Mücadele kahramanlık filmleri
Düşman Yolları Kesti (1959)
Yönetmen: Osman Fahri Seden
Başlangıçta İstanbul’un karanlık sokaklarında geçen bir gerilim öyküsü sunan Düşman Yolları Kesti, ilerleyen bölümlerinde Anadolu’ya uzanan bir mücadele hikâyesine dönüşüyor. Eşref Kolçak’ın Yüzbaşı Nazmi’yi, Sadri Alışık’ın ise İdris Bey’i canlandırdığı filmde ikiliye teşkilattan Makbule Hanım eşlik ediyor. Anadolu’ya yapılan zorlu yolculuk sırasında Nazmi’nin İdris’ten şüphelenmeye başlamasıyla gerilim yükseliyor. Yapım, ikinci yarısında Anadolu westernini andıran atmosferiyle dikkat çekiyor.
Aşktan da Üstün (1960)
Yönetmen: Osman Fahri Seden
Ayhan Işık’ın Binbaşı Kemal karakterini canlandırdığı film, Kuvayı Milliyecilere zarar veren casusu bulmak için yürütülen gizli bir operasyonu konu alıyor. Kemal, işgal kuvvetleriyle iş birliği yapan Hilmi Paşa’nın çevresine sızarak hainin kimliğini ortaya çıkarmaya çalışıyor. Bu sırada Paşa’nın kızı Nilüfer’le yakınlaşması, hikâyeye farklı bir boyut katıyor. Ahmet Mekin ve Peri Han’ın da rol aldığı film, gerilim unsurları ve sürpriz finaliyle Milli Mücadele’yi vatan sevgisi ekseninde ele alıyor.
2000’li yıllarda Milli Mücadele beyaz perdede
Son Osmanlı: Yandım Ali (2007)
Yönetmen: Mustafa Şevki Doğan
Suat Yalaz’ın aynı adlı resimli romanından uyarlanan Son Osmanlı: Yandım Ali, Milli Mücadele dönemini çağdaş aksiyon sinemasının anlatım biçimiyle buluşturuyor. Kenan İmirzalıoğlu ve Cansu Dere’nin başrollerini paylaştığı filmde, İstanbul’un işgal edildiği günlerde yaşayan ve başlangıçta ülkenin içinde bulunduğu durumla ilgilenmeyen Yandım Ali’nin hayatı, Mustafa Kemal’le tanışmasının ardından değişiyor. Yandım Ali, bu karşılaşmayla birlikte Milli Mücadele saflarına katılıyor.
Veda (2010)
Yönetmen: Zülfü Livaneli
Zülfü Livaneli’nin yönettiği Veda, Mustafa Kemal Atatürk’ün Selanik’teki çocukluk yıllarından başlayarak Çanakkale Savaşı’na, Milli Mücadele dönemine ve Cumhuriyet’in ilk yıllarına uzanıyor. Atatürk’ün yaşamının farklı dönemlerini bir araya getiren film, özellikle çocukluk yıllarına ve kadınlarla ilişkilerine odaklanan sahneleriyle dikkat çekiyor. Gösterime girdiği dönemde çeşitli eleştiriler alan yapım, Atatürk’ün hayatını sinema aracılığıyla anlatan eserler arasında yer alıyor.
Son Umut (The Water Diviner) (2014)
Yönetmen: Russell Crowe
Milli Mücadele dönemine yabancı bir karakterin gözünden yaklaşan Son Umut, Çanakkale Savaşı’nda hayatını kaybeden oğullarını bulmak için Türkiye’ye gelen Avustralyalı çiftçi Joshua Connor’ın hikâyesini anlatıyor. Gelibolu’ya gelen Connor, işgal altındaki Osmanlı topraklarında gelişen Milli Mücadele ruhuyla karşılaşıyor ve Kuvayı Milliyecilerin mücadelesinden etkileniyor. Russell Crowe’un yönettiği film, Türk askerlerinin bağımsızlık uğruna gösterdiği direnci farklı bir bakış açısıyla ele alıyor.
Cumhuriyet’in kuruluşundan Milli Mücadele yıllarına uzanan bu yapımlar, Türk sinemasının farklı dönemlerde tarihe nasıl yaklaştığını gözler önüne seriyor. Erken dönem filmlerinden Yeşilçam’ın kahramanlık öykülerine, TRT yapımlarından modern aksiyon filmlerine uzanan seçki, Cumhuriyet tarihini sinema üzerinden yeniden keşfetmek isteyenler için dikkat çekici bir liste sunuyor.
