Türkiye, Irak’tan gelen petrolün uluslararası piyasalara taşınmasında kritik öneme sahip olan Kerkük-Ceyhan petrol boru hattı anlaşmasının yenilenmesi için mevcut koşulların değiştirilmesini istiyor. Bloomberg’in süreç hakkında bilgi sahibi üst düzey bir yetkiliye dayandırdığı haberine göre Ankara, 27 Temmuz’da sona erecek anlaşmanın aynı şartlarla devam etmesini kabul etmiyor. Türkiye’nin yeni dönemde hattın daha etkin kullanılması ve uzun vadeli güvence içeren düzenlemelerin anlaşmaya eklenmesini talep ettiği belirtildi.
Türkiye hattın tam kapasite kullanılmasını istiyor
Türkiye’nin talepleri arasında, günlük yaklaşık 1,5 milyon varil taşıma kapasitesine sahip Kerkük-Ceyhan hattının daha yüksek kapasiteyle çalıştırılması bulunuyor. Yetkili, Irak’ın hattı yeterli seviyede kullanmaması durumunda Türkiye’nin kendi topraklarından geçen bölüm üzerinden üçüncü taraf petrolünün de taşınmasına izin verilmesini istediğini ifade etti. Ankara’nın ayrıca Irak tarafından 5 ila 10 yıl arasında değişen uzun vadeli petrol taşıma taahhütleri verilmesini talep ettiği aktarıldı. Türkiye’nin gündemindeki bir diğer başlığın ise hattın kapasitesinin kullanılmaması halinde kullanım bedelinin ödenmesini sağlayacak bir düzenleme olduğu belirtildi.
986 kilometrelik enerji hattı
Kerkük-Ceyhan petrol boru hattı, Irak’ın Kerkük bölgesinden başlayarak Türkiye sınırları içerisindeki Şırnak’ın Silopi ilçesi üzerinden Akdeniz kıyısındaki Ceyhan Limanı’na ulaşıyor. Toplam uzunluğu yaklaşık 986 kilometre olan hattın büyük bölümü Türkiye topraklarından geçiyor. Petrol ihracatı açısından Irak için önemli bir çıkış noktası olan hat, özellikle Irak Kürt Bölgesel Yönetimi ve Kerkük sahalarından çıkan petrolün dünya piyasalarına ulaştırılmasında kritik rol oynuyor. Ancak son yıllarda yaşanan siyasi ve hukuki anlaşmazlıklar nedeniyle hattın kullanımı zaman zaman durma noktasına geldi.
Irak’tan bir yıl uzatma talebi
Irak Petrol Bakanlığı, taraflar arasındaki görüşmeler tamamlanana kadar mevcut anlaşmanın en az bir yıl daha uzatılmasını talep etti. Irak devlet petrol şirketi SOMO’nun Genel Müdürü Ali Nizar, Irak’tan yapılan petrol ihracatının günlük yaklaşık 170 bin ila 180 bin varil seviyesinde olduğunu açıkladı. Irak yönetimi ayrıca ihracat kapasitesinin artırılması için yeni bir plan hazırladı. Buna göre Irak Kürt Bölgesel Yönetimi ve Kerkük sahalarından Ceyhan Limanı’na uzanan hat üzerinden yapılan ihracatın yaklaşık iki buçuk ay içinde günlük 220 bin varilden 770 bin varile çıkarılması hedefleniyor. Ancak Türkiye tarafının mevcut anlaşmanın herhangi bir değişiklik olmadan uzatılmasına karşı olduğu belirtiliyor.
Tahkim kararı sonrası başlayan gerilim
Türkiye ile Irak arasındaki petrol ticaretinde yaşanan anlaşmazlıkların önemli nedenlerinden biri uluslararası tahkim süreci oldu. Uluslararası Tahkim Mahkemesi, 2014-2023 yılları arasında Türkiye’nin Irak merkezi hükümetinin onayı olmadan Irak Kürt Bölgesel Yönetimi’nden Ceyhan’a petrol taşıdığı gerekçesiyle Türkiye aleyhine karar vermiş ve Ankara’nın yaklaşık 1,5 milyar dolar tazminat ödemesine hükmetmişti. Bu karar iki ülke arasındaki enerji ilişkilerinde uzun süreli bir gerilime neden oldu. Türkiye ise 6 Şubat 2023’te meydana gelen Kahramanmaraş merkezli depremler sonrası hattın zarar gördüğünü belirterek petrol akışını durdurmuştu. Bakım ve onarım çalışmalarının ardından hat Eylül 2025’te yeniden faaliyete geçirilmişti.
İran savaşı nedeniyle yeni kesinti yaşandı
Kerkük-Ceyhan hattındaki petrol akışı, bölgesel gelişmeler nedeniyle yeniden kesintiye uğradı. İran savaşı sırasında yaşanan güvenlik sorunları nedeniyle sevkiyatlarda aksama yaşanırken, hat kısa süre sonra 18 Mart itibarıyla yeniden çalışmaya başladı. Enerji uzmanları, hattın geleceğinin yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda Türkiye-Irak ilişkileri ve bölgesel enerji dengeleri açısından da kritik olduğunu değerlendiriyor.
Anlaşma sağlanamazsa sevkiyat durabilir
Tarafların yeni anlaşma konusunda uzlaşamaması halinde Türkiye’nin Irak’tan boru hattı üzerinden yapılan sevkiyatları durdurmasını talep edebileceği belirtiliyor. Böyle bir karar alınması durumunda son kararın Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a ait olacağı ifade ediliyor. Kerkük-Ceyhan hattının geleceğine ilişkin görüşmeler devam ederken, tarafların önümüzdeki süreçte enerji ticaretinin yeni şartlarını belirlemek için müzakerelerini sürdüreceği kaydediliyor.