Geceleri ekran ışığına maruz kalmanın uykusuzluk ve psikolojik sorunlara yol açtığı uzun süredir biliniyordu. Ancak Harvard Tıp Fakültesi’nde yapılan yeni ve kapsamlı bir araştırma, gece karanlığının kalp sağlığı açısından da hayati öneme sahip olduğunu ortaya koydu. Çalışmaya göre gece ışığa maruz kalmak, uyku süresinden bağımsız olarak kalp krizi, felç ve kalp yetmezliği riskini ciddi şekilde artırıyor.
Gece ışığı kalp hastalığı riskini artırıyor
Araştırmada 88 bin 905 kişinin verileri incelendi. Katılımcıların bileklerine takılan ışık sensörleriyle gece ve gündüz ışık maruziyetleri ölçüldü ve sağlık durumları yaklaşık 9,5 yıl boyunca takip edildi.
Sonuçlar, gece ışığı ile kalp hastalıkları arasında doğrudan bir “doz–tepki” ilişkisi olduğunu gösterdi. Az ışığa maruz kalanlarda kalp hastalığı riski yüzde 20 artarken, daha fazla ışığa maruz kalanlarda bu oran yüzde 27’ye çıktı. En parlak ortamlarda uyuyanlarda ise riskin yüzde 47 ila 50’ye kadar yükseldiği tespit edildi.
Sirkadiyen ritim bozuluyor
Araştırmacılardan Dr. Angus Burns, sirkadiyen ritmin yalnızca uyku düzenini değil, vücuttaki neredeyse tüm organların çalışma zamanlamasını yönettiğini vurguladı. İnsan vücudu, gece yarısı ile sabah 06.00 arasında ışığa karşı en hassas dönemini yaşıyor. Bu saatlerde maruz kalınan ışık, beyne “gündüz oldu” sinyali göndererek biyolojik saati şaşırtıyor ve organların dinlenme sürecini bozuyor.
Modern yaşamın bu dengeyi altüst ettiğine dikkat çeken uzmanlar, insan bedeninin evrimsel olarak gündüz güçlü güneş ışığına, geceleri ise zifiri karanlığa göre programlandığını hatırlatıyor. Ancak günümüzde insanlar zamanlarının büyük kısmını kapalı alanlarda, yetersiz gündüz ışığı ve aşırı gece aydınlatması altında geçiriyor.
Uyku süresinden daha güçlü bir belirteç
Çalışmanın yazarlarından Daniel Windred, sirkadiyen ritim bozukluğunun halk arasında yeterince ciddiye alınmadığını belirtiyor. Windred’e göre “uyku düzensizliği”, erken ölüm ve kalp hastalığı riskini tahmin etmede uyku süresinden bile daha güçlü bir gösterge. Yani uzun süre uyumak tek başına yeterli değil; uykunun karanlık ve doğru zamanlamada olması da büyük önem taşıyor.
Araştırmacılar, gece ışık maruziyetinin artık sigara, alkol, sağlıksız beslenme ve hareketsizlik gibi yeni bir kalp hastalığı risk faktörü olarak değerlendirilmesi gerektiğini savunuyor.
Sağlıklı bir biyolojik saat için ne yapılmalı?
Uzmanlar, sirkadiyen ritmi korumak için şu önerilerde bulunuyor:
-
Sabahları doğal ışık alın: Uyanır uyanmaz pencereyi açın ya da dışarı çıkın.
-
Yatak odasını tamamen karartın: Karartma perdeleri veya uyku maskesi kullanın.
-
Gizli ışıkları kapatın: Elektronik cihazlardaki küçük LED ışıkları bile engelleyin.
-
Akşamları loş ve sıcak ışık tercih edin: Mavi ışık kaynaklarından uzak durun.
-
Düzenli olun: Her gün aynı saatte yatıp kalkmaya özen gösterin.
Uzmanlara göre, geceleri karanlıkta uyumak yalnızca kaliteli uyku için değil, uzun vadede kalp sağlığını korumak için de vazgeçilmez bir alışkanlık.