Avrupa’da havacılık sektörü, son dönemde hızla yükselen jet yakıtı fiyatları nedeniyle ciddi bir mali baskı altında. Orta Doğu’daki jeopolitik gerilimin etkisiyle enerji piyasalarında yaşanan dalgalanma, havayolu şirketlerini uçuş planlarını yeniden gözden geçirmeye zorladı. Özellikle yaz sezonu öncesinde artan maliyetler, hem uçuş iptallerini hem de hat kapatmalarını beraberinde getirdi. Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA) verilerine göre Avrupa’da jet yakıtı fiyatları geçen yıla kıyasla iki katından fazla artarak %100’ün üzerine çıktı. Bu tablo, zaten pandemi sonrası toparlanma sürecinde maliyet baskısıyla mücadele eden havayolları için yeni bir kriz başlığı oluşturdu. Sektör temsilcileri, artışın sadece şirket bilançolarını değil, bilet fiyatları üzerinden doğrudan yolcuları da etkilediğini belirtiyor.
Transavia ve KLM’den uçuş iptalleri
Krizden etkilenen şirketler arasında ilk dikkat çekenlerden biri Air France-KLM grubuna bağlı Transavia oldu. Şirket, Mayıs ve Haziran aylarında bazı uçuşlarını iptal edeceğini açıkladı. Yolculara iade, ücretsiz değişiklik veya kupon seçenekleri sunulurken, iptallerin operasyonel maliyetler ve yakıt fiyatlarındaki artış nedeniyle zorunlu hale geldiği ifade edildi. Grup bünyesindeki KLM de benzer şekilde Schiphol Havalimanı çıkışlı çok sayıda uçuşu iptal ettiğini duyurmuştu. Şirket, alınan kararın sınırlı sayıda uçuşu kapsadığını ancak artan yakıt maliyetlerinin bazı hatları ekonomik olarak sürdürülemez hale getirdiğini vurguladı.
Türk Hava Yolları’nda rota daraltma ve hat askıya alma
Türkiye’nin bayrak taşıyıcısı Türk Hava Yolları da krizden etkilenen şirketler arasında yer aldı. Şirketin ağ genelinde uçuş frekanslarını azalttığı ve 18 uluslararası hattı geçici olarak askıya aldığı bildirildi. Değişikliklerin Avrupa’dan Afrika’ya ve Asya’ya uzanan geniş bir coğrafyayı kapsadığı ifade ediliyor. Bazı hatlarda iptallerin Mayıs ayı itibarıyla başladığı, yaz ve kış tarifelerinde ise güncellemelerin devam edeceği belirtiliyor. Özellikle turizm sezonunu etkileyen bu kararlar, İstanbul çıkışlı bazı popüler destinasyonları da kapsıyor. Sektör kaynakları, düzenlemelerin operasyonel maliyetleri dengelemek amacıyla yapıldığını aktarıyor.
Ek ücretler ve maliyet yansımaları yolcuyu etkiliyor
Yakıt maliyetlerindeki artış yalnızca uçuş iptalleriyle sınırlı kalmadı. THY ve Lufthansa ortak girişimi SunExpress’in, Türkiye çıkışlı Avrupa uçuşlarında yolculardan “geçici yakıt ek ücreti” almaya başladığı bildirildi. Bu ek ücretin bilet fiyatlarına doğrudan yansıdığı ve özellikle yaz dönemi rezervasyonlarını etkileyebileceği ifade ediliyor. Benzer şekilde Lufthansa’nın da operasyonlarını küçülttüğü ve binlerce uçuşu iptal ettiği açıklanmıştı. Şirket, yüksek maliyetlerin uçuş planlamasında ciddi revizyonlar gerektirdiğini belirtiyor.
Sektör: Kriz kısa vadeli değil
Havacılık uzmanları, jet yakıtı fiyatlarındaki artışın kısa vadeli bir dalgalanma olmadığını, küresel enerji piyasalarındaki belirsizlikle birlikte daha uzun süre etkili olabileceğini belirtiyor. Özellikle Orta Doğu’daki gelişmelerin petrol arz güvenliğini doğrudan etkilemesi, sektör üzerindeki baskıyı artırıyor. Bazı turizm şirketleri ise fiyat artışlarına rağmen erken rezervasyon yapan yolcular için fiyat sabitleme politikası uygulamaya devam ediyor. Ancak sektör genelinde uçuş planlarının daralması, yaz sezonunda hem bilet fiyatlarının hem de seyahat seçeneklerinin sınırlı kalabileceğine işaret ediyor. Havacılık sektöründe gözler şimdi petrol piyasalarındaki gelişmelere çevrilmiş durumda. Jet yakıtı fiyatlarının seyrine bağlı olarak yeni iptallerin ve rota değişikliklerinin gündeme gelmesi bekleniyor.