Bugün 9 Eylül 2026. İzmir’in düşman işgalinden kurtuluşunun 104. yıl dönümü kent genelinde çeşitli etkinliklerle anılıyor. 9 Eylül 1922’de Türk ordusunun İzmir’e girmesiyle kentte yaklaşık üç yıl süren işgal sona ererken, bu tarih Milli Mücadele’nin zaferle sonuçlanmasının simgelerinden biri haline geldi.
İzmir’in 15 Mayıs 1919’da Yunan güçleri tarafından işgal edilmesi, Anadolu’da Milli Mücadele’nin gelişmesinde önemli bir dönüm noktası oldu. İşgalin ardından Anadolu’nun birçok kentinde protesto mitingleri düzenlenirken, İzmir’in kurtuluşu Milli Mücadele’nin temel hedeflerinden biri olarak öne çıktı.
Birinci ve İkinci İnönü, Aslıhanlar-Dumlupınar ve Sakarya meydan muharebelerinde elde edilen başarıların ardından Türk ordusu, 26 Ağustos 1922’de Büyük Taarruz’u başlattı.
Büyük Taarruz’dan İzmir’e uzanan zafer
Kurtuluş Savaşı’nın son safhasını oluşturan Büyük Taarruz’un ardından Türk ordusu hızla Batı Anadolu’da ilerledi. 30 Ağustos 1922’de kazanılan Başkomutanlık Meydan Muharebesi sonrasında Mustafa Kemal Paşa, ordulara “Ordular ilk hedefiniz Akdeniz’dir. İleri!” emrini verdi.
Türk birlikleri, Yunan ordusunun geri çekilmesinin ardından İzmir’e doğru ilerleyişini sürdürdü. 9 Eylül 1922 sabahı Türk süvari birlikleri İzmir’e girdi.
Ahmet Zeki Bey komutasındaki 2. Süvari Fırkası'nın ardından Mürsel Paşa komutasındaki 1. Süvari Fırkası birlikleri kente ulaştı. 5. Süvari Kolordusu Komutanı Mirliva Fahrettin Paşa da komutasındaki birliklerle saat 10.00’da İzmir’e girdi.
İzmir’e giren askerlerden dördü şehit oldu
İzmir’e giriş sırasında Yüzbaşı Şerafettin Bey komutasında ilerleyen askerler, Bornova’dan Halkapınar’a doğru hareketleri sırasında Punta’daki Tuzakoğlu fabrikasının pencerelerinden açılan ateşle karşılaştı.
Olayda dört asker hayatını kaybetti. İzmir’in kurtuluşu sırasında şehit olan askerlerin isimleri şöyle:
-
Akşehirli Bekiroğlu Mehmet
-
Antalyalı Ömer oğlu Hakkı (Sarıarslan)
-
Nevşehirli Ahmet oğlu Seyit Mehmet
-
Nevşehirli Ahmet oğlu Ahmet
Şehit edilen dört asker daha sonra Halkapınar’da toprağa verildi.
Türk bayrağı Hükümet Konağı’na dikildi
Konak’a ulaşan Yüzbaşı Şerafettin Bey, Hükümet Konağı önünde göğsüne isabet eden mermilerle yaralanmasına rağmen konağa girerek balkona Türk bayrağını dikti.
Yüzbaşı Zeki komutasındaki süvari birliği de Hükümet Konağı’nın yanında bulunan Sarıkışla’ya bayrak çekti. Üsteğmen Arif, takım komutanı Celal Bey ve yedeksubay Besim Efendi ise Kadifekale’ye Türk bayrağını çekti.
Bu gelişmelerle birlikte İzmir’in işgalden kurtuluşu ilan edilmiş oldu.
Mustafa Kemal Paşa 10 Eylül’de İzmir’e geldi
Birinci Süvari Tümeni Komutanı Mürsel Paşa, bir Fransız harp gemisinin telsizi aracılığıyla İzmir’e girildiği haberini Ankara’ya ulaştırdı.
İzmir’in kurtuluşunu Belkahve’den takip eden Başkomutan Mustafa Kemal Paşa, Fevzi Paşa ve İsmet Paşa ile birlikte 10 Eylül sabahı kente geldi. Mustafa Kemal Paşa, Fahrettin Paşa ile buluşmasının ardından Hükümet Konağı’na geçti ve konağın balkonundan halka hitap etti.
İzmir’in kurtuluşu Milli Mücadele’nin dönüm noktası oldu
Mustafa Kemal Paşa’nın 1 Eylül’de verdiği emirle başlayan Takip Harekâtı, 18 Eylül 1922’ye kadar sürdü. Harekâtın başarıyla sonuçlanmasıyla Batı Anadolu’daki Yunan birlikleri Türk sınırları dışına çıkarıldı.
Türk ordusunun zaferi, Mudanya Ateşkes Antlaşması’na giden sürecin de önünü açtı. Türkiye, Mudanya Ateşkes Antlaşması’nın ardından 24 Temmuz 1923’te Lozan Barış Antlaşması’nı imzaladı.
İzmir’in kurtuluş şehitleri için Dokuz Eylül Anıtı
9 Eylül 1922’de İzmir’in kurtuluşu sırasında şehit düşen dört askerin anısına, defnedildikleri Halkapınar Şehitliği’nde Dokuz Eylül Anıtı yaptırıldı.
Şehitlikte, şair Necmettin Halil Onan’ın ünlü “Bir Yolcuya” adlı şiiri de mermer üzerine yazılı olarak yer alıyor.
9 Eylül’ün basındaki yansımaları
İzmir’in kurtuluşu, 10 ve 11 Eylül 1922 tarihlerinde Anadolu basınında da geniş yer buldu. Hakimiyet-i Milliye gazetesi, İzmir’in kurtuluşunu Türk süvarilerinin kente girişi üzerinden duyurdu.
İlerleyen günlerde gazetelerde Türk ordusunun İzmir’e girişi sırasında yaşanan gelişmelere ilişkin haberler yayımlandı. Mustafa Kemal Paşa’nın İzmir’e gelişiyle ilgili haberler ise 13-14 Eylül tarihlerinden itibaren basında yer aldı.
İzmir’in kurtuluşu yabancı basında da yankı buldu. 10 Eylül 1922’de New York Times’ta yayımlanan haberde, Fransız deniz kuvvetleri bakanlığından gelen bilgilere dayanılarak İzmir’e giren Türk birliklerinin düzgün davrandığı aktarıldı.
Mustafa Kemal Paşa’nın yabancı basın mensuplarıyla görüşmelerinin ardından New York Times, 1 Ekim 1922 tarihli sayısında Mustafa Kemal Paşa hakkında kapsamlı bir haber ve yoruma yer verdi. Tam sayfa yayımlanan haberde 41 yaşındaki Mustafa Kemal Paşa’nın portresi ile “Küllerinden Doğan Türkiye” başlıklı bir karikatür de yer aldı.
