İran’da üç haftayı aşkın süredir devam eden ABD ve İsrail hava saldırılarının etkisiyle sivil kayıpların arttığı bildirildi. Başkent Tahran başta olmak üzere birçok şehirde düzenlenen saldırılarda binlerce hedefin vurulduğu ifade edilirken, patlamalar ve yıkımın farklı bölgelerde günlük yaşamı doğrudan etkilediği aktarılıyor. Saldırılar sonucunda hayatını kaybeden sivillerin sayısına ilişkin resmi ve bağımsız kaynaklar arasında farklılıklar bulunurken, sahadaki bilgi akışının internet kesintileri ve güvenlik koşulları nedeniyle sınırlı olduğu belirtiliyor.
Sivil ölümler ve bireysel hikayeler öne çıkıyor
İnsan hakları kuruluşlarının aktardığı bilgilere göre, saldırılar sırasında hayatını kaybedenler arasında farklı mesleklerden ve yaş gruplarından siviller yer alıyor. İran İnsan Hakları Belgeleme Merkezi’nin verilerine göre, Tahran’ın Apadana semtinde eczacılık yapan Parasteş Dahaghin, iş yerinin yakınlarına yapılan saldırı sırasında hayatını kaybetti. Benzer şekilde, Tahran’da bir hava saldırısı sırasında yatağında bulunan Berivan Molani’nin enkaz altında kalarak yaşamını yitirdiği aktarıldı. Batıdaki Sardaşt kentinde ise üç yaşındaki Eilmah Bilki’nin yaralandıktan bir gün sonra hayatını kaybettiği bildirildi. Ailelerin ve yakın çevrelerin paylaşımları, sivil kayıpların çoğunun bireysel hikâyelerle sınırlı kaldığını ve geniş çaplı çatışma ortamında görünürlüklerinin azaldığını ortaya koyuyor.
Yoğun saldırılar, sınırlı bilgi akışı
Devam eden saldırılar ve zaman zaman yaşanan internet kesintileri nedeniyle sahadan sağlıklı veri toplanmasının zorlaştığı ifade ediliyor. İnsan hakları örgütleri, ölen sivillerin sayısına ilişkin net bir tablo oluşturmanın güç olduğunu, ancak elde edilen verilerin kayıpların arttığına işaret ettiğini belirtiyor. ABD merkezli İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı’nın (HRANA) verilerine göre, 23 Mart itibarıyla 1400’ü aşkın sivilin hayatını kaybettiği, bunların yaklaşık 200’ünün çocuk olduğu bildiriliyor. Ayrıca savaşın ilk dönemlerinde güneydeki Minab kasabasında bir ilkokula düzenlenen saldırı da en fazla can kaybının yaşandığı olaylardan biri olarak öne çıkıyor.
Sağlık altyapısı ve insani etkiler gündemde
Çatışmaların etkisi yalnızca can kayıplarıyla sınırlı kalmazken, sağlık tesisleri ve insani yardım altyapısının da zarar gördüğü ifade ediliyor. Dünya Sağlık Örgütü, sağlık tesislerine yönelik 20’den fazla saldırıyı doğrularken, en az dokuz sağlık çalışanının hayatını kaybettiğini açıkladı. Uluslararası Kızılhaç Komitesi ise sivillerin savaş nedeniyle “endişe verici” bir bedel ödediğini belirterek, uluslararası insani hukukun sivillerin ve sağlık altyapısının korunmasını zorunlu kıldığına dikkat çekti. İran’da bazı hastanelerin zarar gördüğü, yaralıların tahliyesi ve tedavi süreçlerinde ciddi zorluklar yaşandığı da bildiriliyor.
Belirsizlik ve güvenlik endişesi sürüyor
Savaşın seyriyle birlikte İran genelinde güvenlik endişesinin arttığı, sivillerin hem saldırılar hem de iletişim kısıtlamaları nedeniyle zor koşullar altında yaşamını sürdürmeye çalıştığı ifade ediliyor. İnsan hakları grupları, sahadaki karmaşık durum nedeniyle gerçek kayıp sayısının açıklanandan daha yüksek olabileceğini değerlendirirken, uluslararası kurumlar taraflara sivillerin korunması çağrısında bulunmayı sürdürüyor.