İlaçlara dirençli ve ölümcül bir mantar türü olan Candida auris (C. auris), dünya genelinde giderek yayılıyor. Bu ay yayımlanan yeni bir araştırma, ilk kez 2009 yılında tanımlanan mantarın yıllar içinde istikrarlı biçimde yayıldığını ve birçok ülkede salgınlara yol açtığını ortaya koydu.
Bilim insanları, Candida auris üzerine daha önce yayımlanan çalışmaları inceleyerek mantarın küresel yayılımını değerlendirdi. Bulgulara göre C. auris, özellikle hastaneler ve bakım evleri gibi sağlık kuruluşlarında ciddi bir tehdit oluşturuyor. En büyük sorunlardan biri ise enfeksiyonun sıklıkla başka mikroorganizmalarla karıştırılması ve mevcut antifungal ilaçlarla tedavisinin son derece zor olması.
Araştırmacılar, hakemli bilimsel dergi Microbiology and Molecular Biology Reviews’ta yayımlanan makalelerinde, insanlarda hastalığa yol açan mantarlara karşı yeni ve geniş etkili antifungal ilaçların geliştirilmesi gerektiğini vurguladı. Ayrıca tanı testlerinin iyileştirilmesi ve yüksek riskli hastalar için bağışıklık ve aşı temelli destekleyici tedavilerin hayata geçirilmesinin önemine dikkat çekildi.
Mantar enfeksiyonları yükselişte
Mantar enfeksiyonları genel olarak da küresel ölçekte artış gösteriyor. Geçen yıl yayımlanan bir çalışmaya göre mantarlar, her yıl yaklaşık 4 milyon ölümde rol oynuyor. Bu rakamın, son 10 yılda neredeyse iki katına çıktığı belirtiliyor. Uzmanlara göre Candida auris, bu tehditler arasında en ürkütücü olanlardan biri.
İlk olarak 2009 yılında Japonya’da bir hastanın kulağında saptanan C. auris, çoğu zaman ciltte herhangi bir belirti vermeden yaşayabiliyor. Ancak bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde kana ve organlara yayılarak kısa sürede hayati tehlike oluşturan ciddi enfeksiyonlara neden olabiliyor.
Araştırmalar, C. auris nedeniyle hastaneye yatırılan hastaların yaklaşık üçte birinin hayatını kaybettiğini, kan dolaşımı enfeksiyonlarında ise ölüm oranının yüzde 50’ye yaklaştığını gösteriyor.
İlaç direnci ve yanlış tanı riski
C. auris’i diğer Candida türlerinden ayıran en önemli özelliklerden biri, yaygın kullanılan birçok antifungal ilaca karşı yüksek direnç göstermesi. Hatta tüm temel antifungal ilaç sınıflarına dirençli vakaların bile kaydedildiği bildiriliyor.
Durumu daha da karmaşık hale getiren bir diğer sorun ise standart laboratuvar testlerinin bu mantarı sık sık başka Candida türleriyle karıştırması. Bu durum, yanlış ya da gecikmeli tedaviye yol açarak ölüm riskini artırıyor.
50’den fazla ülkede görüldü
Araştırmacılar, her ne kadar hâlâ nispeten nadir görülen bir enfeksiyon olsa da C. auris’in küresel yükünün açık biçimde arttığını vurguluyor. Mantar bugüne kadar 50’den fazla ülkede tespit edildi.
ABD’de ise hastaneler ve diğer sağlık kuruluşlarında en az 39 eyalette C. auris vakaları bildirildi. Sadece 2023 yılında ülkede 4 bin 500’den fazla vakanın kayda geçtiği belirtildi.
İklim kriziyle bağlantı endişesi
Bilim insanlarına göre Candida auris, iklim değişikliğiyle doğrudan ilişkili ilk yeni hastalıklardan biri olabilir. Araştırmalar, mantarın ancak daha yüksek sıcaklıklara uyum sağladıktan sonra insanlarda yaygın biçimde hastalık yapmaya başladığını gösteriyor. Bu sıcaklıkların, insan vücudunun iç sıcaklığına yakın olması dikkat çekiyor.
Normal şartlarda insan vücut sıcaklığı birçok mantar türü için fazla kabul ediliyor. Ancak küresel ısınmayla birlikte çevre sıcaklığı ile vücut sıcaklığı arasındaki farkın azalmasının, mantarların insan vücuduna uyum sağlamasını kolaylaştırabileceği ifade ediliyor.
Umut veren gelişmeler de var
Uzmanlar, tabloya rağmen tamamen umutsuz olunmaması gerektiğini belirtiyor. Yeni antifungal ilaçlar üzerinde yoğun çalışmalar yürütülüyor. ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), 2023 yılında invaziv Candida enfeksiyonlarının tedavisi için Rezafungin adlı ilacı onayladı. Ayrıca farklı mantar türlerine karşı koruma sağlayabilecek aşılar üzerinde de çalışmalar sürüyor.
Son çalışmanın yazarlarından Prof. Dr. Neeraj Chauhan, amaçlarının ilaçlara dirençli mantar enfeksiyonlarının tanı, önleme ve tedavisine yönelik yeni stratejiler geliştirmek olduğunu vurguladı.
Belirtiler neler?
C. auris enfeksiyonunda en sık görülen belirtiler, özellikle hastanede yatan veya bağışıklık sistemi zayıf kişilerde ortaya çıkan ateş ve titreme olarak öne çıkıyor. Bu belirtiler çoğu zaman antibiyotik tedavisine rağmen gerilemiyor.
Enfeksiyon kana karıştığında halsizlik, tansiyon düşüklüğü, bilinç bulanıklığı ve çoklu organ yetmezliğine ilerleyebilen sepsis tablosu görülebiliyor. Ciltte uzun süre belirti vermeden taşınabilen bu mantar, bağışıklık zayıfladığında kısa sürede hayatı tehdit eden sistemik enfeksiyonlara yol açabiliyor.
