Türkiye’de franchise denilince çoğu kişinin aklına sadece marka adı gelse de, Akyol’a göre asıl başarı, operasyonun kurucusundan bağımsız çalışabilen sistemlerde saklı.
Zeynel Akyol, sektörün dinamiklerini ve franchise modellerinde sürdürülebilirliğin yollarını kendi deneyimleri üzerinden anlatıyor.
“Franchise, kopyalanabilir bir başarı modelidir”
Franchise sisteminin en temel gücünün standartlaşma olduğunu belirten Akyol, aynı operasyonun farklı lokasyonlarda aynı sonuçları üretebilmesinin esas başarı kriteri olduğunu söylüyor.
Ona göre:
"Bir iş modeli, kurucusu sahada olmadan da kârlı çalışabiliyorsa franchise vermeye hazırdır.”
Kriz dönemlerinde neden daha dayanıklı?
Ekonomik dalgalanmalarda franchise işletmelerinin bireysel işletmelere göre daha az hasar aldığını aktaran Akyol, bunun temel nedenini merkezi yapı olarak açıklıyor.
“Merkezi satın alma, ortak reklam bütçeleri ve standart maliyet yönetimi belirsizlik dönemlerinde sistemi ayakta tutan unsurlar arasında yer alıyor.”
En büyük hata: Altyapı bitmeden büyümek
Franchise sistemlerinde sıkça yapılan hatalardan birinin, operasyonel altyapı tamamlanmadan franchise satılması olduğunu dile getiriyor.
“Eğitim, denetim ve lojistik mekanizmaları netleşmeden yapılan büyüme uzun vadede markaya zarar verir”
diyor.
Akyol’a göre başarısızlıkların önemli bir bölümü merkezden kaynaklanıyor. Merkezin yeterli destek sunmaması, standartları net koymaması ve maliyet kalemlerinde şeffaf davranmaması sistemi zayıflatıyor. Bunun yanında franchise’nin sistemi kişiselleştirme eğilimi de önemli bir risk alanı oluşturuyor.
“Franchise girişimcilik değil, yöneticiliktir”
Akyol, franchise işletmeciliğinin sanıldığı gibi özgür bir girişimcilik alanı olmadığını vurguluyor:
“Bu model, disiplinli bir yöneticilik anlayışı gerektirir. Kendi kurallarını koymak isteyen yatırımcılar genellikle bu sistemde zorlanır.”
Krizler fırsata dönüşebilir mi?
“Kriz dönemleri, zayıf yapıları elerken güçlü sistemler için büyüme fırsatı yaratır” diyen Akyol, dijital altyapısı güçlü, maliyetlerini iyi yöneten ve güven veren markaların bu süreçte pazar payını artırabildiğini aktarıyor.
Dijitalleşme franchise yapısını değiştiriyor
Son yıllarda yapay zekâ ve dijital sistemlerin franchise modellerinde daha etkin kullanılmaya başlandığını belirtiyor.
“Lokasyon seçiminden stok yönetimine kadar pek çok karar artık veri temelli alınıyor. Bu dönüşüm, denetimi kolaylaştırırken hata payını da azaltıyor.”
Yeni eğilim: Küçük metrekareli modeller
Önümüzdeki yıllarda daha düşük yatırım maliyetli “Express” franchise modelleri ile yalnızca paket servise odaklanan hayalet mutfakların yaygınlaşacağını öngören Akyol, sistem esnekliğinin yatırım kararlarında daha belirleyici olacağını ifade ediyor.
Türkiye’den neden az global franchise çıkıyor?
Akyol’a göre en büyük engel, standartların kişiye göre değişmesi.
“Uluslararası ölçekte güçlü bir franchise yapısı için lojistik, tedarik zinciri ve operasyonel disiplinin değişmez kurallarla yönetilmesi gerekiyor.”
Franchise almak isteyenlere net uyarı
“Yatırımcıların ilk olarak şu soruya yanıt araması gerekir: Bu marka bana sadece bir tabela mı sunuyor, yoksa sürdürülebilir bir işletme sistemi mi?”
diyor Akyol.
Franchise bir kültürdür
Akyol, iyi kurgulanmış bir franchise sisteminin yalnızca ticari bir yapı olmadığını vurguluyor:
“Her noktada aynı kaliteyi, aynı hizmet anlayışını ve aynı disiplini yaşatan bir işletme kültürü oluşturmak esas başarıdır.”