İzmir’de Ege Üniversitesi, Türk dünyasının dilsel ve kültürel birikimini korumak ve geliştirmek amacıyla uluslararası bir bilimsel buluşmaya ev sahipliği yapıyor. I. Bakü Türkoloji Kurultayı’nın 100. yıl dönümüne ithaf edilen IV. Türk Dünyası Modernleşmesi Sempozyumu, Prof. Dr. Yusuf Vardar MÖTBE Kültür Merkezi’nde düzenlenen açılış oturumuyla çalışmalarına başladı. Sempozyumun açılışına MHP Genel Başkan Yardımcısı Prof. Dr. İlyas Topsakal, İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Mustafa Balcı, Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Selami Fedakar, Azerbaycan Milli İlimler Akademisi Başkanlık Divanı İdari Birimi İlim ve Tahsil Şubesi Müdürü Doç. Dr. Serhan Haveri, Düzenleme Kurulu Başkanı Doç. Dr. Yılmaz Özkaya, akademisyenler ve öğrenciler katıldı.
Topsakal: Bilim ve tarih alanında kendi dilimizle üretmeliyiz
Açılışta söz alan MHP Genel Başkan Yardımcısı Prof. Dr. İlyas Topsakal, Türk dünyası arasında ortak dil ve düşünce hedefinin güçlendirilmesi gerektiğini vurguladı. Topsakal, 1926 Bakü Kongresi’nde ortaya konulan “dilde, fikirde, işte birlik” idealinin yaşatılması için yürütülen çalışmaları önemli bulduğunu belirterek Yunus Emre Enstitüsü ve TİKA gibi kurumların faaliyetlerine dikkat çekti.
Geçen yıl Bakü’de gerçekleştirilen ortak dil çalışmalarının ve bu süreçte emek verenlerin çabalarının Türk dünyasının geleceği açısından hayati önem taşıdığını ifade eden Topsakal, Türkiye’de üniversitelerin ve millî eğitimin ulaştığı seviyenin diğer Türk cumhuriyetleri için de önemli olduğunu söyledi. Türkiye’nin sahip olduğu tecrübe doğrultusunda öncü bir rol üstlenmesi gerektiğini dile getiren Topsakal, ortak terminoloji oluşturmanın yolunun bilimsel üretimden geçtiğini kaydetti.
Topsakal, farklı üsluplar kullanılsa bile bilim ve tarih gibi alanlarda Türk dillerinde daha fazla yayın yapılması gerektiğini belirterek, kendi dilini bilimsel alanda derinlemesine kullanamayan toplumların ortak dil ve terim birliğini sağlamasının güç olacağını ifade etti.
Başkanlığında kurulan Cengiz Aytmatov Enstitüsü bünyesinde önce bir resim sergisi düzenlediğini, ardından akademisyenlere örnek oluşturması amacıyla Cengiz Aytmatov’un “Cemile” adlı eserini ortak bir dille yayımladığını aktaran Topsakal, Azerbaycan Bilimler Akademisi ile Türk Akademisi’nin de çeşitli eserlerle bu çalışmaya katkı sunduğunu söyledi. Topsakal, sürecin devam etmesi için bakanlıkların, üniversitelerin ve Türkologların yeni eserler üretmeyi sürdürmesi gerektiğini vurguladı.
Balcı’dan Türk Dünyası Yayıncılar Birliği önerisi
İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Mustafa Balcı, Türk dünyasında dil birliğinin sağlanmasına yönelik çabaların 1990’lı yıllardan bu yana sürdüğünü belirtti. Harf birliği konusunda ilerleme kaydedildiğini ancak yazı dillerinde üretilen metinlerin farklı Türk toplulukları tarafından anlaşılmasının hâlâ güç olduğunu ifade eden Balcı, dilin yalnızca yazım kurallarından ibaret olmadığını; duyuş, hissediş ve ifade biçimlerinde de yakınlaşma sağlanması gerektiğini söyledi.
Türk dilinin birliği ve lehçeler arasındaki ilişki üzerine yapılan değerlendirmelerin yanında, farklı yazı dillerinin varlığının da göz önünde bulundurulması gerektiğini dile getiren Balcı, tüm lehçelerde kapsamlı okuma ve yazma çalışmalarının yaygınlaştırılmasının önemine işaret etti.
Balcı, bu hedefe ulaşılmasını hızlandırmak amacıyla Türk Dünyası Yayıncılar Birliği kurulmasını önerdi. Filmlerin, dizilerin, bilgisayar oyunlarının, animasyonların ve edebî eserlerin ortaklaşa yayımlanmasının farklı Türk toplulukları arasındaki kültürel etkileşimi artırabileceğini belirtti.
Bakü Türkoloji Kurultayı’nın 100 yıllık mirası anıldı
Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Selami Fedakar, sempozyumun yalnızca tarihî bir yıl dönümünü anmakla sınırlı olmadığını, Türk topluluklarının birbirini okuyup anlayabilmesi meselesini yeniden gündeme taşıdığını söyledi.
Fedakar, bu sorunun ilk kez 1926 yılında Bakü’de düzenlenen Türkoloji Kurultayı’nda kapsamlı biçimde ele alındığını hatırlattı. Türkiye, Azerbaycan, Kırım, İdil-Ural, Türkistan ve Sibirya’dan gelen yüzü aşkın delege ile çok sayıda Türkoloğun katıldığı kurultayın, yalnızca kararların alındığı bir toplantı değil, aynı zamanda ortak düşüncenin geliştirildiği bir fikir platformu olduğunu ifade etti.
Kurultayın en önemli mirasının, dil meselesinin tek tek Türk topluluklarının değil, bütün Türk dünyasının ortak sorunu olduğu anlayışı olduğunu belirten Fedakar, o dönemdeki baskıcı koşullarda hayatını kaybeden bilim insanlarını da andı. Gaspıralı İsmail Bey’in “dilde, fikirde, işte birlik” düşüncesinin geçmişte kalmış bir söz olmadığını, bugün de yerine getirilmesi gereken bir görev niteliği taşıdığını kaydetti.
Fedakar, sempozyumdan yalnızca bir bildiri kitabı çıkmasını değil, aynı zamanda kalıcı iş birlikleri ve ortak projeler doğmasını beklediğini dile getirdi.
Haveri: Dil, milletin karakterini ve varlığını geleceğe taşır
Azerbaycan Milli İlimler Akademisi Başkanlık Divanı İdari Birimi İlim ve Tahsil Şubesi Müdürü Doç. Dr. Serhan Haveri, sempozyumun hazırlanmasında emeği bulunan kurum ve kişilere teşekkür etti.
Türk dünyasının Sibirya’dan Anadolu ve Balkanlara, Orta Asya’dan Kafkasya’ya ve Güney Azerbaycan’a kadar uzanan geniş bir coğrafyaya yayıldığını belirten Haveri, bu alanın yalnızca fiziksel sınırlarla tanımlanamayacağını söyledi. Haveri, söz konusu coğrafyanın kadim medeniyetleri, köklü kültürleri ve ortak dil birikimini barındırdığını ifade etti.
Modern Türk gençliğinin zihninde bu ortak manevi coğrafyanın bütün yönleriyle yeniden canlandırılmasının temel hedeflerden biri olduğunu dile getiren Haveri, atalarının yalnızca devletler kurmakla kalmadığını, kaleme aldıkları eserlerle de büyük medeniyetler inşa ettiğini vurguladı. Haveri, dilin bir milletin karakterini, psikolojisini ve varlığını gelecek nesillere aktaran en güçlü kurumlardan biri olduğunu kaydetti.
Özkaya, Türk dilinin tarihî birikimine dikkat çekti
Sempozyum Düzenleme Kurulu Başkanı Doç. Dr. Yılmaz Özkaya, bu yılki buluşmanın Türk dünyasının ortak geleceği açısından önemli bir dönüm noktası olan I. Bakü Türkoloji Kurultayı’nın 100. yılına adandığını belirtti.
Türk dilinin Orhun ve Yenisey yazıtlarından Tuna-Bulgar yazıtlarına uzanan geniş bir yazılı mirasa sahip olduğunu ifade eden Özkaya; Göktürk, Uygur, İdil-Bulgar, Karahanlı, Harezm, Çağatay ve Osmanlı dönemlerinde farklı coğrafyalarda ve yazı sistemleriyle gelişen Türk dillerinin ortak bir mirasın parçalarını oluşturduğunu söyledi.
Sempozyum kapsamında uzman araştırmacıların sunacağı bildirilerle Türk dilinin tarihsel gelişiminin, alfabe sorunlarının, dil politikalarının ve ortak dil idealinin geçmişten bugüne uzanan seyrinin ayrıntılı biçimde tartışılacağını belirten Özkaya, organizasyonun gerçekleşmesine katkı sunanlara teşekkür etti.
Açılışın ardından Fuat Köprülü oturumu düzenlendi
Açılış konuşmalarının tamamlanmasının ardından Prof. Dr. Sema Barutcu Özönder başkanlığında “Fuat Köprülü Oturumu” gerçekleştirildi. Oturumda, Bakü Türkoloji Kurultayı’nın etkileri ve ortaya çıkardığı sonuçlar değerlendirildi. Prof. Dr. Yavuz Akpınar, Prof. Dr. Vahit Türk, Prof. Dr. Ayşe İlker, Prof. Dr. Ali Akar ve Prof. Dr. İbrahim Maraş oturumda konuşmacı olarak yer aldı.
Türk dilinin geleceği farklı başlıklarda ele alınacak
Sempozyum boyunca alanında uzman akademisyenler ve araştırmacılar, Türk dünyasının dil ve kültür gündemini farklı yönleriyle değerlendirecek. Programda ortak terminoloji ve alfabe birliği, dil siyaseti, tarihî Türk dili ve belge araştırmaları, söz varlığı ve frazeoloji, ağız araştırmaları, matbuat ve Ceditçi modernleşme gibi başlıklar yer alıyor.
Bunun yanı sıra dijital çağda Türk dilinin geleceği ile dil, kimlik ve edebî metin arasındaki ilişki de sunulacak bildiriler kapsamında ele alınacak. Bilimsel toplantının, Türk dünyasındaki dilsel ve kültürel ortaklıkların araştırılması ve yeni iş birliklerinin geliştirilmesi için bir platform oluşturması hedefleniyor.
