Türkiye'de milyonlarca çalışanın hayallerini süsleyen ve çalışma hayatının en önemli dönüm noktalarından biri olan emeklilik planlamasında kartlar yeniden dağıtılıyor. Sosyal güvenlik mevzuatında zaman zaman yapılan köklü değişiklikler, vatandaşların emekli olma şartlarını ve alacakları maaşları doğrudan etkilerken, gözler özellikle sistemin dönüm noktası kabul edilen 2008 yılına çevrildi. Konuyla ilgili olarak Türkiye Gazetesi’ndeki köşesinde çarpıcı bir analiz kaleme alan SGK Uzmanı İsa Karakaş, sigortalıları yakından ilgilendiren kritik virajı detaylandırdı. Uzman ismin değerlendirmeleri, özellikle Ekim 2008 sonrası sigortalılar için yıllardır konuşulan önemli bir avantajın artık tamamen ortadan kalktığını ortaya koydu.
Eski sistemde son yedi yıl belirleyici
Sistemin nasıl işlediğini anlamak için milat kabul edilen tarihin öncesine bakmak gerekiyor. Karakaş’ın aktardığı bilgilere göre, ilk sigorta başlangıcı 2008 reformundan önce olan çalışanlar için “son 7 yıllık fiili hizmet süresi” kuralı geçerliliğini koruyor. Buna göre geriye dönük son 2.520 günlük çalışma süresinde en fazla hangi statüden prim ödendiyse, emeklilik işlemleri o statünün şartlarına göre yapılıyor.
Bu uygulama geçmişte birçok sigortalı için önemli bir avantaj sağladı. Örneğin, çalışma hayatının büyük bölümünü Bağ-Kur’lu olarak geçiren bir kişi, emekliliğine yakın son 1.260 günü SSK’lı olarak tamamladığında daha avantajlı olan SSK şartlarından emekli olabiliyordu. Bu sayede hem prim günü hem de emeklilik koşulları açısından daha elverişli bir tablo ortaya çıkıyordu.
Yeni nesil için avantaj dönemi kapandı
Ancak Ekim 2008 ve sonrasında ilk kez sigortalı olanlar için tablo kökten değişti. Karakaş’ın vurguladığı üzere, kamuoyunda yaygın olarak bilinen “son 1.260 gün” kuralı bu grup için artık geçerli değil. Yeni sistemde emeklilik statüsünü belirleyen unsur, son yıllardaki değişiklikler değil, sigortalının tüm çalışma hayatı.
Sosyal Güvenlik Kurumu, kişinin ilk işe girişinden emeklilik dilekçesine kadar geçen sürede hangi statüde daha fazla prim ödendiğini hesaplıyor. Emeklilik şartları da en çok prim yatırılan ana statüye göre belirleniyor. Bu durum, son dönemde yapılan statü değişikliklerinin kurtarıcı etkisini ortadan kaldırmış durumda.
Statü çakışmalarında öncelik kuralları
Çalışma hayatında zaman zaman aynı anda birden fazla sigortalılık statüsü görülebiliyor. Karakaş’a göre bu tür karmaşık durumlarda sistemin işleyişini netleştiren belirli bir hiyerarşi uygulanıyor.
Eğer devlet memurluğu (4/1-c) söz konusuysa, bu statü diğer tüm sigortalılık türlerine üstün kabul ediliyor. Bunun yanı sıra, bir kişinin aynı anda hem SSK’lı hem de Bağ-Kur’lu görünmesi halinde işçi statüsü olan SSK öncelikli sayılıyor.
Kendi iş yerinden SSK’lı gösterme tuzağı
Uzman Karakaş’ın dikkat çektiği bir diğer kritik nokta ise hileli sigortalılık girişimleri. Bir kişinin sahibi veya ortağı olduğu şirketten kendisini SSK’lı çalışan gibi göstermesi yasal olarak mümkün değil.
Denetimlerde bu tür uygulamaların tespit edilmesi halinde, ilgili prim ödemeleri kurum tarafından geçersiz sayılarak iptal ediliyor. Bu da emeklilik hesabında ciddi hak kayıplarına yol açabiliyor.
Emeklilik planlamasında yeni gerçeklik
Karakaş’ın analizleri, özellikle Ekim 2008 sonrası sigortalılar için emeklilik planlamasının artık son yıllarda yapılan manevralarla şekillenemeyeceğini gösteriyor. Yeni sistemde belirleyici olan unsur, çalışma hayatının bütünü ve prim ödemelerindeki istikrar.
Bu nedenle uzmanlara göre emeklilik stratejisinin kariyerin son dönemine bırakılması yerine, sigortalılığın başlangıcından itibaren bilinçli şekilde yönetilmesi büyük önem taşıyor. Çünkü yeni dönemde sistem, kısa vadeli çözümlerden çok uzun vadeli prim geçmişine odaklanıyor.